بید کلم plutella xylostella

www.sarafraz-hezarmasjed.ir بید کلم

مقدمه :

خانواده چليپاييان (Brassicaceae) داراي 10 قبيله ،350 جنس و حدود 4000گونه است كه عموماً  نباتات علفي هستند. مهمترين نباتات اين خانواده عبارتند از انواع كلم (پيچ، ‌بروكسل، قمري، براوكاس) شلغم ، كلزا، ازمك ، تره تيزك ، تربچه نقلي ، ترب سياه ، خردل‌هاي سفيد و سياه ، قدومه ، منداب و انواع شب بو كه همگي داراي مصارف متعدد خوراكي ، صنعتي ، زينتي يا دارويي هستند.مهمترين عضو اين خانواده کلم(Brassica oleracea)  است که حدود بيست واريته مختلف از آن ، با عملکرد حدود 70 ميليون تن در سال، در سطح زير کشتی بالغ بر3/3 ميليون هکتار در سراسر جهان کشت­ می­شود. سطح زير کشت کلم در ايران حدود 11 هزار هکتار و عملکرد آن بيش از 275 هزار تن در سال است کلزا يکی ديگر از محصولات مهم اين خانواده است که سطح زير کشت آن در جهان حدود 27 ميليون هکتار است.

 شب بو (Cheiranthus cheiri L.) يکی از گياهان زينتي اين خانواده است كه در سالهاي اخير كشت آن در گلخانه‌هاي  اصفهان رونق فراواني يافته است. همراه با توسعه كشت اين محصول خسارت آفت شب­پره پشت الماسي نيز بر روي آن به نحو قابل توجهي شدت يافته و اين احتمال وجود دارد كه با توجه به مساعد بودن  شرايط گلخانه‌ها براي تكثير آفت ، همچنين استفاده‌ بي‌رويه از سموم شيميايي (شكل1) ،كه باعث مقاوم شدن آفت به سموم رايج شده­است ، آفت در تمام فصول سال بدون وقفه به توليد نسل پرداخته و ساير گياهان خانواده چليپاييان بخصوص كلزا و كلم را بصورت طغياني مورد حمله قرار دهد. شب‌پره پشت الماسي يا بيدکلم آفتي است با پراكنش جهاني، كه در مناطق كم ارتفاع استوايي و نيم­استوايي انتشار زيادي دارد.

میزبان های بید کلم

 

شكل شناسي آفت

حشره کامل: بيد کلم ،با نام علمي Plutella xylostella L. ،شب‌پره‌اي است از خانواده Plutellidae، طول بدن 6تا 9 ميليمتر و عرض بدن با بالهاي باز حدود 20 ميليمتر است. بالها باريك و كشيده و داراي ريشك‌هاي  بلندي در حاشيه عقبي مي‌باشند. رنگ عمومي بدن خاكستري تيره ، بالهاي جلو قهوه‌اي مايل به زرد بوده  و در حاشيه عقبي بالهاي جلو نوار سفيد موج‌داري وجود دارد كه در هنگام جمع شدن بالها در پشت بدن مجموعاً نقش الماس مانندي را مي‌سازند. به همين دليل  به اين حشره، شب‌پره پشت الماسي  نيز گفته می­شود. بالهاي عقبي باريكتر و به رنگ خاكستري تيره با ريشكهاي بلند و متراكم هستند .

بید کلم

www.sarafraz-hezarmasjed.ir بید کلم

 

 

 

 

تخم : تخم‌ها بيضي شكل و به ابعاد 0/25 ×0/5 ميليمتر و به رنگ سبز مايل به زردهستند

 

www.sarafraz-hezarmasjed.ir بید کلم

 

لارو: لاروهاي سن اول كه تازه از تخم خارج شده‌اند، به رنگ سفيد مايل به زرد بوده و 1تا2 ميليمتر طول دارند (شكل3).با افزايش سن، لاروها سبز رنگ می­شوند. اما لاروهايي كه از گلبرگهاي شب بو تغذيه ­کنند به رنگ قرمز مايل به صورتي درخواهند آمد.

لارو بید کلم

بدن لاروها از موهاي ريز و پراكنده پوشيده شده است. با افزايش سن لاروي طول آنها به حدود 15 ميليمتر رسيده، حالت دوكي شكل پيدا كرده و روي بدن آنها نقاط سياه ريزي ظاهر مي‌شود (شكل‌هاي 4 و5).

لارو بید کلم در حال تغذیه

 

www.sarafraz-hezarmasjed.ir بید کلم

 

شفيره : شفيره ، درون پيله شل ونازكي در پشت برگها تشكيل مي‌شود. رنگ شفيره زرد مايل به قهوه‌اي و 6 ميليمتر طول دارد

www.sarafraz-hezarmasjed.ir بید کلم

 

چرخه زندگی آفت

افشار در سال 1317 زيست‌‌­شناسي بيدکلم را روي‌كلم بررسي كرد. نگارندگان در سال 1381 همين بررسی را روی شب­بو ودر شرايط گلخانه انجام دادند. بر اساس اين مطالعات، بالغين روزها زير برگ­ها مخفی شده وپس از غروب آفتاب شروع به فعاليت می­کنند.آنها در اين موقع پروازهای کوتاه و سريعی انجام می­دهند. حداکثر ارتفاع پرواز آنها يک متر است.

چرخه زندگی بید کلم

هر حشره ماده بطور متوسط 16 روز عمر مي‌كند و در اين مدت حدود 150 تا 200 تخم ، در دستجات 2 تا 6 عددي يا انفرادي، در سطح زيرين برگ‌ها وکنار رگبرگها می­گذارد (شكل7). تخم‌ها پس از 2 تا 3  روز تفريخ شده  و لارهاي سن اول که حدود 2 ميليمتر طول دارند از آنها خارج مي‌شوند (شكل 3). لاروها پس از خروج از تخم نسج برگ را سوراخ كرده و بصورت دايره‌وار شروع به تغذيه مي‌نمايند. با افزايش سن، لاروها درشت‌تر شده  و تغذيه آنها افزايش مي‌يابد. بطوريكه آنها تمام برگ به جزء رگبرگ اصلي را خورده و تنها اپيدرم وكركها را باقي مي‌گذارند (شكل5). دورة لاروي 10-12 روز طول مي‌كشد و در اين مدت مرتباً با تنيدن تار خود را به قسمت‌هاي ديگر گياه رسانده و از برگ‌هاي سالم تغذيه مي‌كنند. بيدکلم 4 سن لاروي دارد. لاروها با كوچكترين تحريكي خود را جمع‌كرده و از برگ پايين مي‌اندازند . لاروهاي كامل يك پيله شل در پشت برگ براي خود مي­تنند و در آن به شفيره تبديل مي‌شوند. دوره شفيرگي 5 تا 7  روز طول مي‌كشد و پس از آن حشرات بالغ ظاهر مي‌شوند. در طبيعت حشرات بالغ از اوايل تابستان ظاهر می­شوند و نقطه اوج جمعيت آنها در شهريور ماه است. پس از برداشت کلم و همزمان با کشت شب­بو، آفت به داخل گلخانه­های شب­بو منتقل می­شود و در آنجا به زادوولد می­پردازد. خسارت آفت روي شب­بو سبب از بين رفتن برگها و گلها شده و آن را غيرقابل استفاده می­کند.  با مساعد شدن هوا آفت از روی شب­بو به ساير گياهان ميزبان مهاجرت کرده و تا زمان کشت کلم بر روی آنها به تجديد نسل مي­پردازد. طول دوره رشد و نمو آفت به درجه حرارت بستگي دارد، بطوريکه يک دوره کامل زندگی اين آفت در حرارت 30 درجه سانتيگراد 12 روز، در 25 درجه سانتيگراد 16 روز و در 15 درجه سانتيگراد 35 روز تحت شرايط گلخانه‌اي، 15 تا17   روز طول مي‌كشد و از آنجاييكه آفت دياپوز اجباري ندارد، مي‌تواند در طول فصل بدون وقفه  به رشد و نمو خود ادامه دهد. اين آفت در مناطق سردسير نمي‌تواند زمستانهاي سخت را تحمل كند اما در مناطق گرمسيرمی­تواند تا12 نسل در سال ايجاد ­کند.

خسارت بید کلم

خسارت بید کلم

خسارت بید کلم

مديريت تلفيقی مبارزه با آفت

 

الف) پيش­آگاهی و تخمين جمعيت آفت:

از نظر اقدامات به­زراعي بايد به خاطر داشت كه در فصول خشك، خسارت آفت شديد است اما بارندگي سبب شسته شدن آنها از روي  برگ‌ها شده و جمعيت را كاهش مي‌دهد. به همين دليل در بعضي كشورهاي داراي فصل خشك، كشت گياهان چليپائيان توصيه نمي‌شود. معمولاً تعداد سوراخهاي موجود در برگ‌ها شاخص خوبي براي ميزان آلودگي نيست بلكه بايد كل گياه بررسي شود و لاروهاي موجود در روي گياه، حتي لاروهاي كوچك در زير برگها شمارش شوند. براي آنكه تخمين صحيحي از جمعيت لارو  بدست آيد حداقل بايد لاروهاي موجود در 250 بوته در يك هكتار شمارش شوند. آستانه زيان اقتصادي آفت در زماني که بوته­های کلم در سن 1 تا4  هفتگی هستند يك تا دو  لارو؛ و در سن 5 تا10 هفتگی بوته ها، 5 لارو در هر بوته است.

 www.sarafraz-hezarmasjed.ir بید کلم

ب) روشهای مبارزه با آفت:

1- تنظيم تاريخ كاشت: هميشه بايد بخاطر داشت كه بهترين زمان كاشت در هر منطقه زماني است كه جمعيت  آفت در حداقل خود باشد. بنابراين بهتر است با نمونه برداري مداوم نقاط حداکثر وحداقل جمعيت آفت را بدست آورده و زمان مناسب كاشت را كه مصادف با حداقل جمعيت آفت است تعيين نمود. بهتر است كه در يك منطقه چندين تاريخ كاشت نداشته باشيم زيرا مزارع قديمي‌تر مي‌توانند منبع آلودگي كشت‌هاي جديدتر باشند. بهتر است مزارع جديد در خلاف جهت بادهاي غالب كشت شود تا حركت شب‌پره‌ها به مزارع جديد كمتر شود.

2- آبياري: از آنجايي كه آفت به رطوبت حساس است، آبياري باراني براي كنترل آفت وكاهش جمعيت آن مناسبتر از آبياري نشتي است. آبياري باراني علاوه بر آنكه تعداد لارو در مزرعه را كم مي‌كند در صورتي كه موقع غروب آفتاب استفاده شود‌، حشرات بالغ را که در اين موقع فعاليت بيشتری دارند ، زمين‌گير مي‌كند.

3-بهداشت زراعی: در بعضي مواقع آلودگي با انتقال نشاء های آلوده شروع مي‌شود. بنابراين بستر بذر بايد  از مزارع قديمي فاصله داشته باشد و قبل از انتقال نشاءها به مزرعه از عدم آلودگي آنها به تخم ولارو بيدکلم،  مطمئن باشيم.

4- حذف بقاياي گياهي از مزرعه : در زمان برداشت محصول قطع گياهان و در صورت امكان حذف همه مواد گياهي باقي مانده در زمين ، مهم است. زيرا که آفت مي‌تواند روي بقاياي گياهي زنده بماند و به كشت جديد منتقل گردد. خارج کردن موادگياهی از مزرعه و معدوم کردن آنها يا چرای دام می­تواند سبب از بين رفتن کانون آلودگی در مزرعه شود.

5- كاشت گياهان تله: در بعضي مناطق كشاورزان از روش كاشت تؤام كلم با ساير دانه‌هاي روغني يا علفهاي هرز چليپائيان نظير خردل استفاده مي‌كنند. خردل برای بيدکلم جذابيت بيشتري نسبت به خودكلم دارد. به اين منظور به ازای هر15 رديف کلم  يک يا چند رديف خردل کشت شده و بطور مرتب آنها را تحت نظر قرار می­دهند. اين نوع گياهان در داخل مزرعه بايد بيشتر از خود كلم بازديد شده و قبل از اينكه آفت بتواند به محصول اصلي منتقل شود روي گياه تله با آن مبارزه شود.

6- كشت مخلوط: در بعضي نواحي توصيه شده است كه كرتهاي كوچكي از كلم در بين محصولات ديگر، نظير هويج،  كه به بيد کلم حساس نيستند كشت شود. ايده كشت مخلوط بر اين اساس است كه پروانه‌هاي آفت وقتي كه محصولات غير حساس هم وجود داشته باشند در يافتن ميزبان دچار مشكل بيشتري مي‌شوند.

7- مبارزه شيميايي: به منظور جلوگيري از مقاوم شدن آفت به حشره‌كش‌ها توصيه مي‌شود از روش غربال كردن آفت كش‌ها، استفاده شود. در اين روش بهترين سمومي كه در يك گروه قرار دارند انتخاب و بصورت چرخشي مورد استفاده قرار مي‌گيرند. براي افزايش سطح پوشش و ماندگاري سم بر روي برگهاي كلم (كه داراي مقادير زيادي موم هستند) بايد از مواد چسبنده و پخش كننده نظير انواع پارافين، مويان و مايع ظرفشوئی استفاده شود. البته اين مواد در سطح جهان بصورت تجاری وبا اسامی مختلف نيز توليد وعرضه می­گردد. بيشتر لاروها در سطح زيرين برگ زندگي مي‌كنند به همين دليل پوشش كافي سم در سطح زيرين برگ بسيار مهم است. استفاده از نازل‌هاي هيدروليكي در سمپاش‌هاي پشتي يا سمپاش‌هاي تراكتوري براي سمپاشي مناسبتر است. همچنين استفاده از سمپاش‌هاي الكترواستاتيك، که با استفاده از جريان الکتريسيته قطرات سم را بصورت پودر درمی­آورد، سبب ايجاد پوشش مناسب و كاهش مصرف سم مي‌شود. از آنجائيکه بيشترين فعاليت حشرات بالغ هنگام غروب آفتاب مشاهده می­شود، بهترين زمان برای سمپاشی نيز همين موقع است.

سموم موثر برعلیه بید کلم

www.sarafraz-hezarmasjed.ir بید کلم

8- مبارزه  بيولوژيك : استفاده از حشره‌كش‌هاي ميكروبي نظير باكتري باسيلوس و ويروسهاي پلي‌هدرال براي كنترل آفت موثر است. همچنين گونه‌هايي از زنبورهاي پارازيتوئيد، بخصوص زنبور Diadegma كه سنين مختلف لاروي و شفيره آفت را پارازيته مي‌كند، در كاهش جمعيت آفت بطور طبيعي نقش مؤثري ايفا مي‌كند .

www.sarafraz-hezarmasjed.ir بید کلم

 

9-استفاده از فرمون­های جنسی: اخيراً فرمون­های جنسی اين حشره توليد و به بازار عرضه شده­است. از اين فرمون­ها می­توان برای اهداف ذيل استفاده نمود:

الف) رديابی : با استفاده از اين فرمون­ها می­توان  مناطق آلوده به آفت، تاريخ ظهور و نقاط اوج پرواز حشرات بالغ را تعيين کرد و زمان­های سمپاشی را مشخص نمود.به اين منظورنصب 5 تله فرمونی در هر هکتار مزرعه کافی است.

www.sarafraz-hezarmasjed.ir بید کلم

ب) شکار انبوه : در اين مورد با شکار تعداد زيادی از حشرات نر وکاهش جمعيت آنها، ميزان جفتگيری وتخمريزی آفت نيزکاهش می­يابد. به اين منظور تله­های فرمونی را در نقاط مختلف مزرعه و به تعداد 100 عدد در هر هکتار نصب می­کنند. تله­ها را بطور مرتب تخليه و فرمون­های مربوطه را نيز طبق دستورالعمل کارخانه سازنده در زمان مقرر تعويض می­نمايند. اين روش را اصطلاحاً شکار انبوه مي­نامند.

پ) اخلال در جفتگيری: در اين حالت با کار گذاشتن 1000 عدد فرمون جنسی در هر هکتار، محيط از فرمون اشباع شده ، بنابراين حشرات نر قادر نيستند فرمون حشرات ماده را از فرمون­های مصنوعی تميز داده و عملاً جفت‌گيری و تخم‌ريزی انجام نمی­شود.

 

خلاصه مطالب:

  • بيد کلم به انواع کلم،کلزا ، ترب و تربچه ،خردل و شب بو خسارت می­زند.
  • شب­پره­های آفت به رنگ قهوه­ای مايل به زرد بوده و روی بالهای‌جلودارای‌نوار سفيد موج­داری هستند.لاروهای سن اول به رنگ سفيد مايل به زرد هستندكه اگر از کلم تغذيه کنند به رنگ سبز واگر از گلبرگ گل شب­بو تغذيه کنند ،صورتی رنگ خواهند شد.
  • اين آفت قادر است در مزرعه و گلخانه به ميزبان­های خود حمله کند. تا زمانيکه درجه حرارت برای فعاليت آن مساعد باشد بدون وقفه به زادوولد ادامه می­دهد.در مناطق گرمسيری تا 12 نسل در سال دارد.
  • لاروها با خوردن برگ کلم عملکرد محصول را به شدت کاهش می­دهند. در شب­بو بوته­های خسارت ديده فاقد برگ و گل خواهند شد.
  • زمانيکه بوته­های کلم در سن 1-4 هفتگی هستند ،چنانچه 1-2 لارو روی هر بوته وجود داشته باشد ، بايد اقدام به سمپاشی نمود. بهترين وقت سمپاشی، غروب آفتاب است. زيرا در طی روز شب­پره­ها زير برگها مخفی می­شوند و هنگام غروب شروع به پروازکرده  وجفتگيری و تخمريزی می­کنند.
  • تنها استفاده از سم در مبارزه با اين آفت مؤثر نيست. بايد از روشهای ديگر مبارزه مانند: تنظيم تاريخ کاشت،بهداشت زراعی، استفاده از روش آبياری بارانی ، حذف بقايای گياهی،کاشت گياهان تله،کشت مخلوط کلم با ساير محصولات زراعی، مبارزه بيولوژيک و فرمون­های جنسی نيز استفاده کرد.

چند نکته مهم:

بيدکلم يا شبپره پشت الماسی يک آفت جهانی است که در مناطق استوائی و نيمه استوائی انتشار زيادی دارد و در سراسر دنيا به کلم و ساير گياهان خانواده چليپائيان خسارت می¬زند.

اين آفت قادر است در مزرعه و گلخانه به ميزبان‌های خود حمله کند . از آنجائيکه دياپوز اجباری ندارد ، می¬تواند در طول سال بی¬وقفه به توليد نسل بپردازد.

هر حشره ماده در طی 16 روز عمر خود 150 تا 200 تخم میگذارد.

لاروها میتوانند يک برگ را بطور کامل بخورند وتنها رگبرگهای آن را باقی بگذارند.

استفاده بیرويه از سموم باعث شده است اين آفت به تعداد زيادی از سموم شيميائی مقاوم شود.

در مبارزه با اين آفت، بايد علاوه بر استفاده از مبارزه شيميائی ، از ساير روشها مانند مبارزه زراعی، مبارزه بيولوژيک و بهداشت زراعی نيز استفاده کرد.

 

منابع مورد استفاده :

افشار، جلال 1317. آفات صيفي ، سبزيجات ، نباتات صنعتي و علوفه ايران و دفع آنها. نشريه اداره كل كشاورزي ، تهران. 124 صفحه.

باقري، محمدرضا و محمدرضا نعمت‌اللهي1380. شيوع آفت شب‌پره پشت الماسي در گلخانه‌هاي شب‌بوي اصفهان و بررسي بيولوژي آن. نخستين سمينار علمي كاربردي گل زينتي ايران. ص12-13.

بهداد ، ابراهيم 1368. آفات گياهان زراعي ايران . چاپ نشاط اصفهان.618 صفحه.

Balachowsky, A.S. 1966. Entomologic appliquee a l’agriculture. Tome II. Lepidoptera. Premier Vol. 1057 PP.

Mitchell, R.; HU, G.; Okine, J. and McLaughlin. J. 1997. Mating disruption of Diamondback moth (Lepidoptera: Plutellidae) and cabbage looper (Lepidoptera: Noctuidae) in cabbage using a blend of pheromones emitted from the same dispenser.

Pawar, D and Lawanda, K. 1995. Effects of mustard as a trap crop for diamondback moth on cabbage. Journal of Maharashtra Agricultural Universities, 20: 2,185-186.

Rivnay. E. 1962. Field crop pest in the Near East. Den Hong. 450 PP.

FAO Statistical Database.2005. Available at http//w.w.w.faostat.org.

تهيه كنندگان :

مهندس محمدرضا باقري و مهندس محمدرضا نعمت‌اللهي

(اعضاي هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبييعي اصفهان)

 

 

واحد برنامه ريزي رسانه‌هاي ترويجي

۱
۲
۳
۴
۵
میانگین امتیازات ۵ از ۵
از مجموع ۱ رای
فیسبوک توییتر گوگل + لینکداین تلگرام واتس اپ کلوب
 
 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: عدم امکان کپی مطالب

تماس با ما

برگشت به منوی تماس ها

پشتیبانی واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

کانال تلگرام شرکت

برگشت به منوی تماس ها

پیج اینستاگرام شرکت

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها