کرم ساقه خوار نواری برنج

کرم ساقه خوار نواری برنج

( Chilo suppressalis Walker)

خانواده (Lep,.Pyralidae)


نرم افزار زراعت برنج


در حال حاضر از آفات مهم شالیزارهاي شمال ایران کرم کرم ساقه خوار نواری برنج بـا نـام علمی Chilo suppressalis میباشد. گیاه برنج در شالیزار مـورد حملـه حـشرات زیـادي قرار مـیگیـرد، ازآن جملـه مـیتـوان سـاقه خوارهـا را نـام بـرد. در کـشورهاي بـرنج خیـز آسیایی 5 تا 6 گونه از ساقه خوارها در مزارع برنج فعالیت دارند. دو گونه از آنها با نام هاي ساقه خوار زرد (Scirpophaga incertulas Walker ) و کرم ساقه خوار نواری برنج ( Chilo suppressalis Walker) درآســـیا داراي اهمیـــت بـــوده و باعـــث کـــاهش عملکردمحصول میگردند.


مناطق انتشار


انتشار جغرافیایی کرم ساقه خوار نواری برنج در دنیـا وسـعت بیـشتري داشـته و شـیوع آن از کشورهاي استرالیا، بنگلادش، برمه، کامبوج، چین، هندوستان، اندونزي، ایتالیا، ژاپن،کـره، مالزي، نپال، فیلیپین، اسپانیا، سري لانکا، تـایوان، تایلنـد، ویتنـام، مـصر، اسـراییل، پرتقـال و جزایر هاوایی گزارش شده است. کرم ساقه خوار نواری برنج در ایـران از سـال 1351 بـراي اولین بار در منطقه شهسوار و رامسر از استان مازندران مشاهده گردیده و از آن تـاریخ تـا به امروز شالیزارهاي شمال کشور به این آفت آلوده میباشند.


شکل شناسی


الف – حشره بالغ


پروانه هاي ماده به رنگ زرد روشن و یا قهـوه اي روشـن و رنـگ پروانـه هـاي نـر تقریبـاً خاکستري و کمی تیره تر می باشند. افراد ماده از لحاظ جثه درشتتر از افـراد نـر هـستند. در بالهاي جلویی چند لکه نقره اي و یک ردیف لکه هاي سیاه قابل مشاهده اسـت. انـدازه شب پره ماده با بالهاي باز 25 تا 35 میلیمتر میباشد. افراد نر کمی کوچکتر و از 20 تـا 30 میلیمتر میباشند. شکم در ماده ها دوکی شکل و نسبتا ضخیم و در نرها از ابتدا به طرف انتها به تدریج باریکتر میگردد .


 

ب-تخمها


به وسیله حشرات ماده به طور دسته جمعی در دو یا چند ردیف کنار هم به رنگ زرد روشن در قسمت زیري یا رویی برگ و در امتداد رگبـرگهـا یـا روي غـلاف بـرگ قـرار میگیرند . تخمهـا بـا افـزایش سـن، سـیاه مـیشـوند. در ایـن موقـع لارو، پوسته تخم را سوراخ نموده و از آن خارج میشود.


 

ج-لاروها


لاروهاي خارج شده از تخم داراي سر بزرگ و به رنگ قهوه اي روشن میباشند. در سـطح پشتی و جانبی بدن لاروها پنج نوار طولی قابل مشاهده است


 

د-شفیره


این آفت ابتدا به رنگ قهوه اي روشن و سـپس بـه رنـگ قهـوه اي تیـره در مـی آینـد. از تفاوتهاي مهم شفیره این آفت با سایر ساقه خوارها وجـود خطـوط زیگـزاگ در انتهـاي بدن شفیره هاي نر و ماده میباشد


کرم ساقه خوار نواری برنج

شفیره و لارو کرم ساقه خوار برنج


زیست شناسی


افراد ماده کرم ساقه خوار نواری برنج  در طول عمر خود به طور معمـول سـه تـا چهـار بار جفتگیري کرده و تخمگذاري میکننـد. هـر فـرد مـاده حـداکثر تـا 250 عـدد در هـر دسته تخم قرار میدهد. لاروها زمانیکه از دستجات تخم خارج میشوند در کنـار هـم و به طور دسته جمعی زندگی و تغذیه میکنند. لاروهاي سنین اول و دوم (نـسل اول) ابتـدا از پارانشیم برگ تغذیه کرده، سپس این لاروها با تنیدن تـار خـود را آویـزان نمـوده و از پـاي طوقه وارد ساقه برنج میگردند. اما لاروهاي جوان نسل دوم به دلیل ایـنکـه پروانـه هـاي ماده روي غلاف برگ تخمریزي میکنند، از غلاف برگ وارد ساقه بـرنج شـده و از آن تغذیه میکنند و در آنجا به شفیره و سپس به پروانه تبدیل میشوند. چرخه زنـدگی ایـن آفت با توجه به شرایط محیطی 30  تا 40 روز طول میکشد. این حشره در شـرایط گـیلان 2 تا 3 نسل ایجاد میکند . این آفت زمـستان را بـه صـورت لاروهـاي کامـل داخل ساقه هاي باقی مانده برنج یا در علفهاي هرز داخل و اطراف مزرعه به سر میبـرد. کرم ساقه خوار نواري برنج حشره اي با دگردیسی کامل بوده و داراي چهار مرحله زیستی شامل: تخم، لارو، شفیره و حشره بالغ میباشد.


 

خسارت و اهمیت اقتصادي

خسارت این آفت مربوط به مرحله لاروي آن میباشد کـه از سـاقه هـاي بـرنج تغذیـه میکند. لاروهاي کرم ساقه خوار نواری برنج در دو مرحله بوتـه هـاي بـرنج را مـورد حملـه قـرار میدهند.


مرحله اول: مربوط به خسارت نسل اول حشره است، به طوريکه بوته ها و سـاقه هـاي جوان مورد حمله توسط لاروها، ابتدا زرد و کم کم خشک میشوند. در این موقـع منجـر بـه مرگ جوانه هاي مرکزي میشوند. این نوع خسارت در مرحله رویشی گیـاه بـرنج اتفـاق می افتد که به طور معمول مصادف با اواسط خرداد ماه میباشد.

علایم خسارت کرم ساقه خوار در مراحل رویشی برنج


مرحله دوم: مربوط به خـسارت نـسل دوم ایـن حـشره اسـت کـه مـصادف مرحلـه شکم و تشکیل خوشه هاي اولیه و گل دادن گیاه برنج بوده به طوريکه در ساقه هاي مـورد حمله دانه ها در خوشه سفت نشده و منجر به خشک و پوك شدن دانه هاي برنج میشود که در اصطلاح به سفید شدن خوشه ها معروف است. خوشه هاي سفید شـده بـرنج در سـطح مزرعه برافراشته، مستقیم و کاملاً نمایان هستند . بررسیها نشان میدهد که کرم ساقه خوار نواری برنج  در هر هکتار تا 727 کیلوگرم کاهش عملکرد را سبب میشود.


علایم خسارت کرم ساقه خوار بر روی خوشه های برنج


 

مدیریت


کرم ساقه خوار برنج چون از داخل ساقه تغذیه میکند، کنترل شیمیایی را در ایـن موقـع با مشکل مواجه میکند. بنابراین با مدیریت تلفیقی در شالیزار میتوان از خسارت این آفـت جلوگیري نمود. براي کنترل آفات برنج در ایران و دیگر کشورهاي برنج خیـز دنیـا امـروزه استراتژي مدیریت تلفیقی آفات (IPM) بر اسـاس روشهـاي مختلـف زراعـی، مکـانیکی، بیولوژیکی و شیمیایی به نحوي تلفیق میگردند که تاثیر کنترل را به حـداکثر برسـانند. ایـن روشها عبارتاند از:


 

الف- کنترل زراعی، مکانیکی و فیزیکی


کنترل زراعی آفات برنج به خصوص کرم ساقه خوار نواری برنج  شـامل کلیـه عملیـاتی اسـت کـه به طور عمد یا غیرعمد در شالیزار انجام شده و این فعالیتها موجب کـاهش جمعیـت آفـت میشوند. در اکوسیستم زراعی برنج انجام این روشها بایـد طـوري عمـل شـود کـه باعـث تداوم و پایداري زمینهاي کشاورزي گردد. زیرا زمینهاي کشاورزي باید براي نـسلهـاي دیگر حفظ شده و پایدار بماننـد. مجموعـه ایـن روشهـاي کنترلـی شـامل عملیـات زیـر میباشند:


خاك کردن بقایا: شخم زدن سـاقه هـاي بـرنج بـاقیمانـده در شـالیزار بعـد از برداشـت، موجب کاهش جمعیت و حذف غذاي آفات میشود. با انجام این کار لاروهایی کـه بـراي زمستانگذرانی، ساقه هاي برنج و یا علفهاي هرز را براي پناهگاه خود انتخاب نمـوده انـد، خارج شـده و در معـرض دیـد و تغذیـه دشـمنان طبیعـی از قبیـل کـلاغ و زاغ و یـا سـایر موجودات زنده مفید قرار میگیرنـد و در نتیجـه باعـث تعـادل طبیعـی جمعیـت آفـت در مزارع برنج در فصل زراعی سال بعد خواهد شد.


 بازدید منظم: خزانه هاي برنج به طور منظم بازدید شوند تا چنانچـه گیاهچـه اي بـه تخـم ساقه خوار برنج آلوده گردید بوته هاي آلوده قبل از انتقال نشاء به زمین اصلی نابود گردند.


خارج کردن بوته هاي آلوده: در صورت مشاهده بوته هاي آلوده به کرم ساقه خوار در زمین اصلی (در نسل اول و در مرحله رویشی) کندن پنجه هاي آلوده در موقع وجین با دست نقش مهمی در کاهش جمعیت آفت ایفا میکند (مکانیکی).


آفتابگیري ساقه ها : در زمان برداشـت محـصول، سـاقه هـاي بریـده شـده در معـرض آفتاب قرار داده شوند تا به طور کامل خـشک شـده و بـا ایـن عمـل شـرایط بـراي زنـدگی لاروهاي کرم ساقه خوار برنج نامناسب شـده و لاروهـا از داخـل سـاقه خـارج و در معـرض دیـد دشمنان طبیعی و عوامل نامساعد محیطی قرار گرفته و تلف میشوند.


استفاده از فرمون ها: استفاده از فرمون جنسی کرم ساقه خوار برنج در اوایـل فـصل زراعی در صورت امکان (همزمان با فعالیت پروانه ساقه خوار در مزرعه)، به منظور جلـب افراد نر و اختلال در جفتگیري آفت و نیز کاهش جمعیت آفت در نسلهاي بعد. زیـرا در اوایل فصل ظهور افراد نر بیشتر از افراد ماده در شالیزار میباشد.


کاشت ارقام پرمحصول: چون ارقام پرمحصول برنج داراي قـدرت پنجـه زنـی بـالایی هستند، قادرند تا 75 درصد خسارت ایجاد شده توسط کرم ساقه خوار برنج در مرحلـه رویشی و درنسل اول را جبران (بـه دلیـل خاصـیت ترمیمـی و تحریـک پـذیري در افـزایش تعداد پنجه) نمایند. اما در نسلهـاي دوم و سـوم چنـین خاصـیتی کـاهش یافتـه یـا بـه صـفر میرسد. در این موقع لازم است از دهه اول اردیبهشت این گونـه ارقـام و یـا حتـی ارقـام بومی کشت شوند. چون این عمل تا حدي از حمله جمعیت کرم ساقه خوار نواری برنج در نـسل سوم جلوگیري نموده و در نهایـت بـه دلیـل زود رسـی و فـرار از حملـه آفـت، خـسارت کمتري به محصول برنج وارد میگردد. یادآوري میگردد که ارقـام اصـلاح شـده معمـولاً دوره رشد طولانی دارند و در اواخر فصل نیاز به آب و با کمبود آب و یا به نسل سوم آفت ساقه خوار مواجه میشوند، در صورتی توصیه میشود که حـداقل تـا نیمـه اول اردیبهـشت، نشاکاري را انجام داده باشند.


تله هاي نوري: نصب تله هاي نوري جهت جلـب و جمـع آوري حـشرات زیـان آور از جمله پروانه هاي ساقه خوار از ابتداي فصل زراعی همزمان با ظهور اولین حشره (فیزیکی).


تقسیط مقدار کودهاي ازته (نیتروژنه): توصیه میگردد که این کـود در دو تـا سـه مرحله در شالیزار استفاده گردد. مرحلـه اول هـمزمـان بـا نـشاي بـرنج در زمـین اصـلی و مرحله دوم و یا سوم به فاصله 20 تا 25 روز از یکدیگر. در غیر اینصورت، اگر همه کودهاي ازته در اوایل رشد گیاه به یک باره در اختیار گیاه برنج قرار گیرد، از یک طـرف موجب رشد سریع و نرم شدن بافتهاي گیاه برنج میشود کـه نتیجـه آن نفـوذ آسـانتـر لاروهاي ساقه خوار به داخل ساقه گیاه و نیز موجب توسعه عامل بیماري بلاسـت بـرنج میگردد. از طرف دیگر با توجه به اینکه نیتروژن به عنوان ماده غذایی اصلی گیـاه بـرنج محسوب میگردد، میتوان با تقسیط کردن کود ازته تـا ابتـداي دوره آبـستنی در اختیـار گیاه قرار گیرد و کمبود مـواد غـذایی در مرحلـه شـکم را جبـران مـینمایـد (بـا رعایـت فواصل کوددهی نیتروژن تا 60 روز بـه راحتـی در اختیـار گیـاه قـرار مـیگیـرد) .


اسـتفاده از تنـاوب : کــشت متنــاوب بــرنج بــا گیاهــانی از قبیــل کلــزا، شــبدر، بــاقلا، سیب زمینی، کاهو، سیر و نخود فرنگی که از یک طـرف باعـث کـاهش جمعیـت آفـت در پناهگاه زمستانه شده و از طرف دیگر رونق اقتصادي شالیکاران را فراهم میکند.


 

ب- روشهاي پیشگیري و مدیریت درمان آفت


  • بازدید منظم از روند جمعیت آفت و دشمنان طبیعی در مزارع برنج.
  • پرهیز از سمپاشـیهـاي خودسـرانه و بـی رویـه در اوایـل فـصل بـراي اسـتقرار، حفـظ و حمایت از دشمنان طبیعی.
  • براي مبارزه شیمیایی با آفات برنج به طور حتم از توصیه هاي کارشناسان حفظ نباتات و از حشره کشهاي مجاز استفاده گردد.
  • از سوزاندن بقایاي برنج و علفهاي هرز (کاه و کلش) داخل و حاشیه مزرعـه اکیـداً خودداري شود، چون بستر و پناهگاه براي دشمنان طبیعی و موجودات زنده مفید از قبیـل عنکبوتها، سن آندرالوس و غیره نابود شده و موجودات مفید که کاه و کلش را به عنـوان پناهگاه زمستانه انتخاب کرده اند تلف خواهند شد .
  • اگر چنانچه در فصل زراعی علفهاي هرز داخل مزرعه و روي مرزها کنده مـیشـوند، دوباره روي مرز پخش شوند.
  • استفاده از عوامل بیولوژیکی (مثل زنبور تریکوگراما و یا میکروبـی مثـل بـی تـورین) بـه صورت رهاسازي اشباعی (مدیریت درمان).
  • به منظور جلوگیري از خسارت شدید آفت، چنانچه بـیش از 80 درصـد محـصول بـرنج به مرحله رسیدگی رسیده باشد، برداشت آن ضروري میباشد (برداشت زود هنگام برنج، مدیریت درمان).
  • نصب تله نوري به منظور تعیین نوسانات جمعیت و تعیـین زمـان مبـارزه (بیولـوژیکی و شیمیایی).
  • در صورت طغیان آفت کرم ساقه خوار نواری برنج محلولپاشی حشره کـشهـاي مجـاز هـمزمـان بـا اوج پرواز حشره کامل ضرورت پیدا میکنـد، فقـط در نـسل سـوم آفـت سـاقه خـوار توصـیه میشود (مدیریت درمان) .


ج- کنترل بیولوژیکی


سابقه طولانی استفاده از حشره کشهاي شیمیایی براي کنترل آفات مهم برنج به ویـژه کرم ساقه خوار نواری برنج کـه بـیش از چهـل سـال از آن مـیگـذرد، باعـث بـه وجـود آمـدن مخاطرات زیست محیطی بسیار زیادي از جمله اختلال در سلامت انسانها و محیط زیـست، ظهور مقاومت و تحمل پذیري آفات به سموم شیمیایی مصرفی و همچنین کاهش و نـابودي جمعیت دشمنان طبیعی در زنجیره غذایی و اکوسیستم زراعی برنج شده است. بنابراین بـا حفظ، حمایت و نیز رهاسازي عوامـل بیولـوژیکی از جملـه زنبور تریکوگراما و ترکیبـات باکتري (مانند بی تورین) و غیره، ضمن کنترل حشرات زیان آور میتوان غذاي سـالم تولیـد نمود.


یکــی از دشــمنان طبیعــی مهــم ایــن آفــت زنبور پارازیتوییــد تریکوگراما اســت . این حشره داراي جثه کوچک بوده، اندازه آن یک میلیمتر و بـه رنگ قهوه اي روشن با بالهاي بیرنگ و شفاف اسـت . بـالغ بـر بیـست سال است در مزارع برنج استانهاي گیلان و مازندران و سایر استانهاي برنج خیز کـشور در سطح وسیع 100-120 هزار هکتار به صورت انبوه پرورش، تکثیر و رهاسازي میگردد.


زنبور تریکوگراما


ایـن حشره مفید دستجات تخم آفت کرم ساقه خوار نواری برنج (و سایر آفات پروانه اي) را انگلـی کرده و آنها را از بین میبرد. لازم بــه یــادآوري اســت رهاســازي زنبور تریکوگراما بایــد در مرحلــه تخــم آفــت کرم ساقه خوار نواری برنج و آن هم دو تا سه بار صورت گیرد. در هـر بـار رهاسـازي تعـداد 100 عـدد تریکوکارت و هر کـارت شـامل 500 تـا700 عـدد زنبور تریکوگراما اسـتفاده مـیگـردد. رهاسازي این حشره در نسلهاي مختلف کرم ساقه خوار نواری برنج به شرح زیر میباشد:


نسل اول: در این نسل همزمان با فعالیت آفت کرم ساقه خوار نواری برنج

الف- وقتـی کـه 50 درصـد لاروهاي نمونه برداري شده در مزرعه (داخـل سـاقه)، بـه شـفیره تبـدیل شـده باشـند، اولـین رهاسازي زنبور تریکوگراما انجام گیرد. رهاسازي دوم یک هفته تا ده روز بعد از رهاسازي اول تکرار گردد.

ب- چنانچه مرحله قبل قابـل اجـرا نباشـد، مـیتـوان از پـرواز پروانـه کرم ساقه خوار برنج و شکار آن به وسیله تله نوري یا فانوسی و بـا اسـتفاده از نمونه برداري که از روند پرواز پروانه هاي شکار شده توسط کارشناسان حفـظ نباتـات رسـم میشود، استفاده نمود. همانطور که در(تصویر 6 – 8 )مشاهده میشود، در نـسل اول آفـت کرم ساقه خوار نواری برنج دو بار رهاسازي انجام میگیرد، اولین رهاسازي زنبور تریکوگراما بعـد از چنـد نوسان کوتاه و بلند یعنی نقطه a و دومین رهاسازي به مدت یـک هفتـه تـا ده روز بعـد از رهاسازي اول یعنی همزمان با اوج پـرواز پروانـه در نقطـه b رهاسـازي زنبور در مزرعـه انجام شود


تله های نوری


نسل دوم: با توجه به اینکه رهاسـازي زنبور تریکوگراما در ایـن نـسل دو بـار انجـام میگیرد، میتوان اولین رهاسازي را همزمان با ظهور شب پره ماده آفت کرم ساقه خوار نواری برنج  در تله نوري (نقطه c ) و دومین رهاسازي در این نسل، قبل یا همزمان با اوج پرواز شبپره (نقطه d ) و یا میتوان بدون در نظر گرفتن شکل، یک هفتـه تـا ده روز بعـد از رهاسـازي اول صورت گیرد


نوسانات جمعیت پروانه ساقه خوار


نسل سوم: نظر به اینکه تداخل نسل دوم و سوم وجود دارد و نمیتوان این دو نـسل را از یکدیگر تفکیک نمود، تعیین زمان دقیق رهاسازي کاري بسیار دشوار مـیباشـد. امـا اولـین رهاسازي زنبور همزمان با شکار اولین پروانه انجام شود، در این مرحله در پایینتـرین نقطـه بعد از نسل دوم آفت ساقه خوار (نقطه  e ) و تکرار آن به فاصله یک هفته تا ده روز بعـد ( نقطه f ( الزامی است . تریکوکـارتهـا در نـسل اول و در مرحله رویشی روي چوبهاي باریک نصب میگردد، اما با رشد گیاه و تـشکیل سـاقه مستحکم روي برنج قرار داده میشوند


استقرار تریکوکارت روی گیاه برنج


 

معرفی برخی از مهمترین حشرات مفید در شالیزارها


از حشرات مفید می توان زنبورهـاي خـانواده هـاي Braconidae و Ichneumonidae کــه لارو و شــفیره کرم ساقه خوار نواری برنج  را انگلــی مــیکننــد، در مــزارع بــرنج وجــود دارنــد


زنبور خانواده ایکنومونیده


 از حشرات مفید دیگر میتوان ملـخهـاي شـاخک بلنـد (Conocephalus sp.) کـه از دستجات تخم کرم ساقه خوار نواری برنج تغذیه میکنند را نـام بـرد. ایـن حـشره بـه رنـگ سـبز روشن تا سبز تیره و با شاخک بسیار بلند و در جمعیت بالایی درشالیزارها زنـدگی مـیکنـد


حـشره دعـاخوان (Mantis sp ) کـه در اصـطلاح بـه شـیخک معـروف مـیباشـد از شکارگرهاي مهم شـبپـره کرم ساقه خوار نواری برنج مـیباشـد . ایـن حـشره در رنگهاي سبز روشن و قهوه اي با جثه بسیار بزرگ و با جمعیت اندك فعالیت میکند.


ملخ شاخک بلند و دعاخوان


 سیرسیرك شکارگر با نام علمی Metioche sp نیز از دستجات تخم آفـت کرم ساقه خوار نواری برنج  تغذیه میکند. این حـشره مفیـد بـه رنـگ قهـوه اي روشـن تـا تیـره بـا جثـه کوچک تا متوسط مشاهده میگردد. این حشره بر خلاف اکثر سیرسـیركهـا، گوشـتخوار بوده و از حشرات گیاهخوار تغذیه میکند . این سیرسـیرك از مـزارع بـرنج گیلان جمع آوري شده است.


سیرسیرک شکارگر


 حشره پدروس (Paederus fuscipes) که در زبان محلی معروف به دراکولا اسـت و از دستجات تخم کرم ساقه خوار نواری برنج تغذیه میکند. این حشره بـه رنـگ قرمـز تـا سـیاه براق با بالپوشهاي کوتاه با جمعیت زیاد در مزارع برنج و هـم در منـازل مـسکونی زنـدگی کرده و در صورت تماس تاولهاي پوستی دردناکی را در انسان ایجاد میکند

 سن شکارگر آندرالوس 🙁Andrallus spinidens) سنهایی به رنگ قهوه اي با جثه متوسط و سر کوچک که با داشتن دو خار در طرفین پیش گـرده، بـه طـور کامـل متمـایز میشوند و در شالیزار مشاهده میشوند. این حشره بوسیله خرطوم بلند خود که در زیر سر آن قرار دارد از محتویات بـدن میزبـان بخـصوص لاروهـا تغذیـه کـرده و باعـث خـشک و چروکیده شدن آنها میگردند


حشره پدروس-سن آندرالوس


سوسک سبز کارابوس 🙁Carabus sp.) این حشره به رنگ سبز براق تا کـاملاً سـیاه بـا جثه به نسبت درشت در سطح مزارع برنج فعـال بـوده و از لارو و حـشرات کامـل آفـات تغذیه میکند


سوسـک Ophiones sp کــه از لاروهـاي کرم ساقه خوار نواری برنج و سـایر حــشرات زیان آور تغذیه میکنند. این حشره داراي جثـه متوسـط، سـر مثلثـی، گـردن باریـک و بـا شکمی کشیده با پاهاي طویـل بـه رنـگ قرمـز و سـیاه در شـالیزار مـشخص و فعـال هـستند


سوسک کارابوس - سوسک ophiones


 از راسته طیاره مانندها میتـوان آسـیابکهـا وسـنجاقکهـا را کـه شـکارگرهاي مهـم مزارع برنج هستند نام برد. این حشرات در حال پرواز کاملاً شبیه طیاره بوده و داراي جثـه متوسط تا بسیار بزرگ میباشند. این حشرات از سایر حشرات از قبیـل پروانـه هـا، پـشه هـا و مگسها که در حال پرواز هستند شکار و از آنها تغذیه میکنند. طیـاره ماننـدها داراي سـر بزرگ و عریضتر از قفس سینه، با چشمهاي درشت و شکم باریـک و بلنـد بـا رنـگهـاي گوناگون مشاهده میگردند


آسیابک


 عنکبــوتهــا: بــالغ بــر 10 گونــه عنکبــوت در مــزارع بــرنج زنــدگی مــیکننــد و از شکارگرهاي مهم شب پره های کرم ساقه خوار نواری برنج میباشند. عنکبوتهـاي Lycosa sp. معروف به عنکبوتهاي گرگی و عنکبوتهايTetragnatha sp و Argiope sp. جـزء فراوانترین گونه ها در مزارع بـرنج شـمال کـشور مـیباشـند کـه نقـش مهمـی را در تعـادل جمعیت حشرات زیان آور به عهده دارند. این بندپایان از لحـاظ رنـگ و جثـه بـسیار متنـوع میباشند


عنکبوت گرگی - عنکبوت تتراکنات

عنکبوت تارتن آرجیوپه


 از دیگــر دشــمنان طبیعــی کــرم ســاقه خــوار نــواري بــرنج و ســایر آفــات بــرنج عوامـــل بیمـــارگر قـــارچی بـــا نـــام علمـــی Beauveria bassiana   و Metarhizium anisopliae را میتوان نام برد. بررسیها نشان داد که قارچ بووریـا تمـام مراحــل زیــستی کرم ساقه خوار نواری برنج را بیمــار نمــوده و آن را از بــین مــیبــرد.


(تصویر 20 -8، راست) نشان میدهد که کرم ساقه خوار نواری برنج در اثـر قـارچ مـذکور مـرده و بـه رنگ قرمز درمیآید و نهایتاً بـا رشـد قـارچ پوشـش سـفید رنـگ (کـه همـان اسـور قـارچ میباشد) دور بدن کرم را میپوشاند. (تصویر 20-8، چپ) آلوده شدن یـک دسـته تخـم کرم ساقه خوار نواری برنج به قارچ بووریا را نشان میدهد، بطوريکه تمـام دسـته تخـم آلـوده شـده است. حشرات گیاه خواري که به وسیله ایـن دو گونـه قـارچ آلـوده مـیشـوند در ظـاهر داراي دو رنگ کاملاً متمایز میباشند، به طوريکه گونه اولی پوشش سفید تا رنگ کـرم و گونه دومی با پوشش سبز اطراف بدن حشره را احاطه میکند. این دو گونـه در مـزارع برنج قابل رویت میباشند


لارو مبتلا به قارچ بووریا


 

د-کنترل شیمیایی


با توجه به اینکه استفاده از سموم شیمیایی و حشره کشها در اکوسیـستم زراعـی بـرنج به عنوان آخـرین راهکـار در کنتـرل آفـات مـیباشـد، مـوارد زیـر توصـیه مـیگـردد. کرم ساقه خوار نواری برنج را میتوان در خزانه و در زمین اصلی به روش زیر کنترل نمود:


خزانه: با توجه به اینکه تهیه نشاء در اغلـب مـوارد در زیـر پوشـش پلاسـتیکی انجـام میگیرد، لذا آلودگی به کرم ساقه خوار نواری برنج و سایر آفات کاهش مییابد و بنـابراین نیـازي به سمپاشی نخواهد بـود. امـا در صـورت مـشاهده آلـودگی گیاهچـه بـه دسـتجات تخـم میتوان نشاء آلوده را با دست جمع آوري و آنها را از بین برد. در صورت مشاهده پروانه ها میتوان با سم دیازینون 60 درصد ده روز قبل از انتقال نشا به زمین یک مورد سمپاشی را انجام داد.

 زمین اصلی:

الـف- در ایـن مرحلـه لازم اسـت ابتـدا آلـودگی مزرعـه بـه تعـداد لارو مشخص شود. در این ارتباط اگر چنانچه پس از نمونه برداري 20) نقطه و هر نقطـه بـا چهـار بوته مجموعاً 80 بوته در هکتار) در مزرعه بیش از دو عدد لارو ساقه خوار در یک متر مربع مشاهده شد، سمپاشی قابل توصیه میباشـد . همچنـین بـراي سمپاشـی علیـه آفت ساقه خوار میتوان از فرمول زیر نیز استفاده نمود:


 فرمول تعیین زمان سمپاشی بر علیه کرم ساقه خوار برنج


ب- براي انجام این کار با استفاده از روش الف و فرمول بالا، بعد از اینکه آلـودگی تعیـین شـد یعنی اگر چنانچه در نسل اول، آلودگی جوانه مرکزي مرده (D.h) بـه کرم ساقه خوار نواری برنج  بیش از دو درصد و یا اگـر در نـسل دوم آلـودگی خوشـه هـاي سـفید شـده (W.h) بـیش از یک درصد مشاهده گردید، سمپاشی توصیه میگردد .

ج- همچنین در این روش براساس فعالیت و نوسانات پرواز آفـت سـاقه خـوار و شـکار آن توسط تله نوري که در هر منطقه رسم میگردد، سمپاشی قابل توصیه میباشد. بنابراین بـا توجه به اوج پرواز شبپره ساقه خوار در نسلهاي مختلف آفت مذکور (نقاط b، d و (f پنج تا 10 روز بعد از نقاط مذکور و در صورت آلودگی سمپاشـی ضـرورت پیـدا مـیکنـد (تصویر6 – 8 در قسمت کنترل بیولوژیکی). براي ارقـام زودرس یـک بـار سمپاشـی توصـیه میگردد. اما براي ارقام دیررس اگر چنانچه تا دهه اول اردیبهشت کاشته شوند، تا دو بـار سمپاشی ضرورت پیدا میکند . همچنین بر اساس مطالعات انجام شده اگر چنانچه دو تا سه عدد لارو کرم ساقه خوار نواری برنج در یـک متـر مربـع مـشاهده گـردد، سمپاشـی بـا حشره کشهاي گرانول رایج، قابل توصیه میباشد .


 

حشره کشهاي توصیه شده براي کنترل کرم ساقه خوار نواری برنج


  • دیــازینون گرانــول پــنج یــا 10 درصــد (در نــسل اول دیــازینون 10 درصــد بــه مقــدار 15 کیلوگرم در هکتار و در نسل دوم از دیازینون گرانول پنج درصد به مقدار 25 کیلـوگرم در هکتار).
  • پادان گرانول چهار درصد به مقدار 30 کیلوگرم در هکتار.
  • ریجنت 0.2 درصد (فیپرونیل) به مقدار 20 کیلوگرم در هکتار.
  • اگـر چنـانچـه شـالیزاري بـا نـسل سـوم آفـت سـاقه خـوار و بـا جمعیـت بـالا مواجـه شـد محلولپاشی با یکی از حشره کشهاي مایع مجاز به نسبت یک تا 1.5 در هزار علیه پروانه ساقه خوار (همزمـان بـا اوج پـرواز) و پـنج تـا 10 روز بعـد، سمپاشی با حشره کشهاي گرانول مذکور قابل استفاده میباشد.


توجه 1 : رسم نمودار نوسانات جمعیت آفت (مطابق تـصویر 6 -8 ) بـر اسـاس داده هـاي بـه دست آمده از تله یا تله هاي نوري است و توسط مدیریت جهاد کـشاورزي (حفـظ نباتـات) هر شهرستان انجام میپذیرد.


توجه 2 : براي مبارزه شیمیایی با آفات برنج حتماً از توصیه هاي کارشناسان حفـظ نباتـات و از حشره کشهاي مجاز استفاده گردد.


توجه 3 : هنگام استفاده از سموم شـیمیایی نکـات زیـر رعایـت گـردد تـا اثـرات سـوء ایـن ترکیبات روي دشـمنان طبیعـی، زنجیـره غـذایی و محـیط زیـست کـمتـر گـردد. اگـردر اکوسیستم زراعی بـرنج در مـواردي کـه سمپاشـی صـورت نگیـرد مجموعـه اي از دشـمنان طبیعی فعال شده و مانع از خسارت حشرات زیان آور میشوند. طبق مطالعات انجام شـده در موسسه تحقیقات برنج کـشور، بـیش از 50 گونـه از دشـمنان طبیعـی از شـاخه بنـدپایان شناسایی شده اند که هر کدام به نحوي از مراحل مختلـف کرم ساقه خوار نواری برنج و دیگر حشرات زیانآور تغذیه میکنند و این عمل باعـث تعـادل جمعیـت آفات در مزارع برنج میشود. لازم به ذکر است که کلیه موارد فـوق مـیتوانـد مـدیریت انبوهی کرم سبز برگخوار برنج را نیز تحت تاثیر قرار دهد


توصیه ها


  • استفاده از آفتکشها بویژه حشره کشها فقط در صورت عدم کارآیی سایر روشهـا و یا غفلت کشاورزان در مرحله آخر استفاده شود و از به کـارگیري آنهـا در اوایـل فـصل خودداري شود.
  • سمپاشی علیه ساقه خوارها نباید به صورت عادت درآیـد. بـر اسـاس تـاریخ و رشـد گیـاه سمپاشی صورت نگیرد بلکه بر اساس تطابق فنولوژي گیاه و بیولوژي آفت انجام شود.
  • از سمپاشیهاي بیرویه و بیجا جداً خودداري گردد و حتماً با کارشناسان حفظ نباتات مشورت نموده و موقعی که آنها زمان مبارزه شیمیایی را اعلام میکنند، اقدام نمایند.
  • از مقادیر سموم شیمیایی توصیه شده استفاده شود.
  • از سموم مجاز و یا سمومی که اثرات سوء کمتري در اکوسیستم زراعی برنج و دشـمنان طبیعی و محیط زیست دارد، استفاده گردد.
  • از استفاده از سموم غیر مجـاز و سـمومی کـه از لیـست سـموم شـیمیایی سـازمان حفـظ نباتات خارج شده اند، اکیداً خودداري شود.
  • از سمومی که تاریخ مصرف آنها گذشته استفاده تشود.
  • از سموم شیمیایی مایع در ابتداي فصل زراعی به دلیل اسـتقرار دشـمنان طبیعـی اسـتفاده نشود، زیرا دشمنان طبیعی در اکوسیستم زراعی برنج همواره حساستر از حشرات زیـان آور مــیباشــند و اســتفاده از محلــولپاشــی در مــوارد غیــر ضــروري باعــث مــرگ آنهــا میشود


باید توجه نمود که: دستکاري در طبیعت باعث بر هم زدن تعادل زیستی اکوسیستمها شده و در نتیجه براي جبران این تعادل و رسیدن به پایداري، هزینه هنگفتی را باید متحمل شد به طوريکه این هزینه باعث نابودي بیوسفر کره زمین شده و زندگی را براي موجودات زنده آن بویژه انسانها مشکلتر مینماید. سموم شیمیایی عوارضی از قبیل بیماريهاي خاص، آلودگی آبهاي سطحی و زیرزمینی، آلودگی محیط زیست و از بین بردن لایه ازن (که این کار باعث تاثیر بیشتر اشعه فرابنفش در سطح زمین میگردد) را ایجاد میکند. بنابراین لازم است تلفیقی از روشها را براي کنترل حشرات زیان آور مزارع برنج اعمال نمود تا اکوسیستم زراعی برنج و محصول به دست آمده از آن، سالم و عاري از آلودگی گردد، به این دلیل که امروزه سلامت غذا مهمترین مقوله در تهیه غذا، در محصولات کشاورزي و فرآورده هاي مربوط به آن میباشد.


نرم افزار راهنمای سموم دفع آفات

دانلود فایل پی دی اف کرم ساقه خوار نواری برنج در کانال تلگرام شرکت


فیسبوک توییتر گوگل + لینکداین تلگرام واتس اپ کلوب

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: عدم امکان کپی مطالب