تأثير مديريت خوشه در كاهش آسيب آفات و بيماريهاي ميوه خرما
تأثير مديريت خوشه در كاهش آسيب آفات و بيماريهاي ميوه خرما
2017-01-28
مدیریت آفات ، بیماریها و علفهای هرز کلزا
آفات ، بیماریها و علفهای هرز کلزا
2017-01-29

علل ریزش گل و میوه در مرکبات

علل ریزش گل و میوه در مرکبات

علل ریزش گل و میوه در مرکبات  و راه های کنترل آن

مقدمه

درختان مرکبات بطور طبیعی گلدهی سنگینی داشته و در اغلب سالها تعداد بسیار زیادي گل تولید میکنند. بدیهی است که چون درخت توانایی تأمین مواد غذایی کافی براي تبدیل تمام این گلها به میوه قابل عرضه به بازار را ندارد، هر ساله حجم زیادي از گلها و همچنین میوه هاي تازه تشکیل شده از درخت جدا شده و میریزند. به عنوان مثال در پرتقال تامسون ناول، بطور متوسط از هر دو هزار گل فقط یکی به میوه قابل برداشت تبدیل میشود. اگر این ریزشها به موقع و در حد طبیعی باشد، باردهی درخت مطلوب بوده، سلامت درختان تضمین میشود و درآمد اقتصادي خوبی نیز عاید باغدار خواهد شد. اما  گاهی شدت ریزش بیش از حد معمول شده و موجبات نگرانی باغداران را فراهم می آورد. به هر حال امروزه ریز ش بیش از حد گل و میوه به صورت یک مشکل جدي در باغداري مرکبات کشور مطرح است. چنین وضعیتی میتواند ضمن کاهش قابل توجه عملکرد درختان و بازدهی اقتصادي باغ، سبب شروع پدیده سال آوري نیز بشود. در این نشریه سعی شده است تا اطلاعات اولیه اي در زمینه انواع ریزشهاي طبیعی و غیرطبیعی و راهکارهاي لازم براي کاهش خسارتهاي حاصل از آن در اختیار تولیدکنندگان محترم مرکبات قرار بگیرد.      

                    

الف- تعریف ریزش

 

جدا شدن خودبخودي اندام هاي مختلفی مانند برگ، گل و میوه از درخت را ریزش می گویند. اهمیت این پدیده در مورد گل و میوه بسیار بیشتر از برگ است. درختان بالغ مرکبات هر ساله قادر به تولید بیش از 200 هزار گل هستند. بدیهی است که بنیه درخت جوابگوي تبدیل تمام این گلها به میوه قابل برداشت نیست. به همین دلیل هر ساله بخش اعظم این گلها ریزش کرده و فقط حدود کمتر از یک تا دو درصد گل ها به میوه تبدیل می شوند. شدت ریزش گل و میوه بر حسب عوامل مختلف از جمله نوع رقم کشت شده، شرایط آب و هوایی و وضعیت تغذیه اي درخت می تواند متفاوت باشد. به همین دلیل ریزش یک رقم مرکبات بر حسب سال و شرایط مدیریت باغ میتواند متفاوت باشد. ریزش گل و میوه در مرکبات را میتوان به سه دوره مستقل (ریزش گل، میوه چه و قبل از برداشت) تقسیم کرد که هر کدام در قسمت بعد توضیح داده می شوند. البته این دوره ها کامًلا جدا از هم نیستند زیرا ممکن است در طول دوره اي که درخت هنوز گل دارد، ریزش میوه شروع شده و با ریزش گل همراه باشد. به هر حال ریزشهاي گل و میوه چه پدیده هایی طبیعی بوده و براي داشتن میوه هاي درشت و بازرپسند لازم بوده ولیکن از ریزشهاي غیرطبیعی و یا دیرهنگام که به ریزش قبل از برداشت معروف است باید جلوگیري کرد. بدیهی است که چنین ریزشهایی اغلب حاصل بروز تنشهاي مختلف محیطی از جمله کم آبی، ماندابی شدن خاك، وزش بادهاي گرم و خشک در دوره گلدهی یا تشکیل میوه، کمبود عناصري مانند ازت، پتاسیم، بر، مس و یا بروز آفات و امراض هستند.

از آنجایی که اغلب تفاوت قابل ملاحظه اي در شدت ریزش گل و میوه بین دو نوع گل آذین برگدار و بی برگ دیده می شود لازم است توضیح مختصري در این مورد داده شود. واقعیت این است که در گل آذینهاي برگدار به دلیل تأثیر مواد غذایی تولیدي توسط برگهاي همراه گل آذین، شدت رقابت بین گلها و میوه ها براي جذب این مواد کمتر از گل آذینهاي بی برگ بوده لذا ریزش گل و میوه چه کمتر دیده می شود. از طرف دیگر میوه هاي حاصل از گل آذینهاي برگدار اغلب درشتتر نیز هستند.

لازم به ذکر است که برگدار بودن یا نبودن گل آذین تا حدود زیادي وابسته به شرایط دمایی زمستان قبل از شکوفایی گلهاست. به عبارت دیگر، در سالهایی که زمستان طولانی و سرد باشد، گلهاي بیشتري به صورت گل آذین هاي بی برگ بوده و اگر زمستان نسبتاً گرم باشد، گل آذینهاي برگدار بیشتري تولید میشود.

نکته پایانی در این قسمت آن است که هرچه تاریخ شکوفایی گلها زودتر باشد، شدت ریزش گلها بیشتر خواهد شد. این تاریخ تا حدود زیادي تابع دماي زمستان قبل از گلدهی است. درحقیقت اگر در طول زمستان قبل از شکوفایی گلها، سرماي کافی به درخت نرسیده باشد، گلها دیرتر شکفته خواهند شد. درصد تشکیل میوه برا ي گلهایی که زودتر از سایرین شکوفا میشوند خیلی کمتر از آنهایی است که دیرتر شکوفا شوند.

ب- دوره هاي ریزش در مرکبات

 

اولین ریزش گلها در مرکبات مربوط به پیش از شکوفایی جوانه گل است ولی شدت این ریزش مربوط به سه الی چهار هفته بعد از آغاز ظهور گلهاست. در این دوره، معمولاً گلهاي ناقص، ضعیف یا گرده افشانی نشده از درخت جدا میشوند. به هر حال، ریزش گل، معمولاً بخش قابل توجهی از گلهاي درخت مرکبات را شامل میشود و نباید از فراوانی گلهاي ریخته شده در پاي درختان نگران بود. پس از گل ها نوبت به ریزش میوه چه هاست که بخشی از آن با دوران ریزش گل تداخل دارد و میوه چه هایی را شامل می شود که تلقیح آنها به خوبی انجام نشده است. اندازه این میوه ها تقریباً در حد نخود یا کوچک تر از آن است. از آنجایی که جنین این میوه ها ناقص و مقدار هورمونهاي داخلی آنها کمتر از حد لازم است، درخت توانایی نگهداري این میوه ها را نداشته و از درخت جدا می شوند. لازم به ذکر است که دوره هاي شکوفایی گل و تشکیل میوه ها ممکن است در بسیاري از موارد با یکدیگر همپوشانی زمانی داشته باشد و لذا این دو دوره ریزش میتوانند با یکد یگر همراه باشند .

همپوشانی زمانی شکوفایی گل و تشکیل میوه در مرکبات

در مناطق نیمه گرمسیري ، طی ماههاي اردیبهشت و خرداد میتوان موج دیگري از ریزش میوه در مرکبات را مشاهده کرد که به ریزش جودرو معروف است. در این زمان، میوه ها بدون دم میوه از درخت جدا می شوند. دلیل این ریز ش، رقابت میوه هاي جوان با یکدیگر براي جذب ترکیبات مختلف غذایی، آب و هورمونهاست. این موج شامل میوه چه هایی میشود که قطر آنها حدود 0.5 تا 2 سانتیمتر است . البته این ریزش در اثر بروز تنشهاي مختلف محیطی و بویژه گرماي هوا و یا کمبود آب تشدید خواهد شد.

به همین دلیل در مناطقی که دماي برگ به 35 تا 40 درجه سانتیگراد میرسد و یا درخت دچار کم آبی شده باشد، بیشترین شدت ریزش جودرو را میتوان در درختان مرکبات شاهد بود. به هر حال، این دوره از ریزش میوه ها در حقیقت نوعی تُنک است که توسط خود درخت انجام می شود. به همین دلیل، در سالهایی که باردهی درخت خیلی زیاد باشد، این ریزش از شدت بالاتري برخوردار خواهد بود.

این ریزش به درخت امکان میدهد تا با حذف میوه چه هاي اضافی، تعداد میوه هاي خود را در حدي تنظیم کند که هر میوه در موقع برداشت، از کمیت و کیفیت خوب و بازارپسندي برخوردار باشد.

موج سوم ریزش میوه ها که غیرطبیعی و معروف به ریزش قبل از برداشت است، با فاصله نسبتًا کمی از زمان برداشت انجام شده که وقوع آن خسارت اقتصادي زیادي را متوجه باغدار خواهد کرد .

ریزش قبل از برداشت میوه در مرکبات

ج- عوامل مؤثر در ریزش گل و میوه

 

درجه حرارت هوا

گرماي زیاد در اوایل تابستان به دلیل آنکه موجب خروج آب فراوانی از درخت شده و آن را دچار تنش رطوبتی میکند، باعث تشدید ریزش گل و یا میوه خواهد شد. گرماي زیاد هوا همچنین میتواند از طریق اثري که در جلوگیري از گرده افشانی و تشکیل میوه دارد موجب تحریک ریزش گلهاي گرده افشانی نشده یا میوه هایی که گرده افشانی ناقصی داشته اند شود. علاوه بر گرما، سردي هوا در دوره قبل از تشکیل میوه نیز میتواند نقش مهمی در تحریک ریزش گل و میوه چه داشته باشد.

بروز سرما در اوایل فصل رشد میتواند از طریق کاهش فعالیت زنبورهاي عسل و کم کردن تعداد گل هاي تلقیح شده موجب کاهش درصد تشکیل میوه شده و از این طریق سبب تشدید ریزش گلها شود.

از طرف دیگر، گرماي خیلی زیاد (بالاتر از 40 درجه سانتیگراد) منجر به ریزش بیش از حد میوه ها به ویژه در پرتقالهاي ناف دار که حساستر از سایر ارقام هستند خواهد شد.

کمبود آب

کم آبی در درختان مرکبات میتواند از یک طرف باعث افزایش درصد گلهاي عقیم شود که به دلیل تبدیل نشدن به میوه، میریزند. از طرف دیگر در اثر خشکی، آب از میوه ها به طرف برگها به حرکت درآمده و همین موجب تحریک ریزش میوه ها میشود. یکی دیگر از مضرات خشک بودن خاك، جلوگیري از تنفس ریشه است که خود در افزایش ریزش برگ، گل و میوه اثر زیادي دارد.

در بسیاري از ارقام مرکبات ، در صورتی که در اوایل دوران تشکیل میوه، درخت با کمبود آب مواجه باشد، با آغاز بارندگیهاي پاییزي شمال کشور، بخش قابل توجهی از درختها دچار ترکیدگی پوست شده و در نهایت ریزش میکنند. بنابراین لازم است زمانی که میوه ها به تازگی تشکیل شده اند، دقت لازم را در آبیاری به موقع درختان مرکبات به خرج داد تا درصد کمتري از میوه ها دچار ترکیدگی شوند.

غرقاب شدن درخت

در صورتی که ریشه هاي درخت براي مدت زیادي در شرایط غرقاب قرار بگیرند، به دلیل مختل شدن تنفس ریشه ها، تعداد قابل توجهی از گل یا میوه هاي درخت دچار ریزش خواهد شد. بدیهی است که ادامه این وضع میتواند باعث مرگ درخت شود .

ریزش میوه های مرکبات به دلیل غرقاب شدن خاک

نوع رقم و پایه کشت شده

ارقام ناف دار به دلیل بی بذر بودن، از ریزش شدیدتر ي نسبت به رقم هاي بذردار برخوردارند. از طرف دیگر تمام گلهاي تولید شده از نظر بارآوري مفید و کارآمد نیستند. درحقیقت همواره برخی از گلها، نر یا نارس بوده و یا به سبب بروز آفات و امراض معیوب هستند. تجربه نشان داده است که فراوانی گلهاي نر در یک درخت تا حدود زیادي بستگی به نوع رقم داشته و البته شرایط محیطی نیز در آن تأثیر دارد. به عنوان مثال بیشتر از 35 درصد گلهاي پرتقال شموطی ممکن است فاقد توانایی تشکیل میوه باشند. این عدد براي انواع لیموها و بالنگ بیشتر است و گاهی تا بیش از 80 درصد گلها ي لیمو اثري در تولید میوه نداشته و لذا دچار ریزش خواهند شد. پس درصد ریزش گل و میوه تا حدود زیادي تابع نوع رقم کاشته شده است.

در مورد تأثیر پایه نیز باید گفت که پایه هاي سه برگچه اي (پونسیروس، سیترنج و سیتروملو) توانایی بالایی در جذب آب از زمینهاي با رطوبت پایین را دارند و به همین دلیل اگر مقدار آب موجود در خاك کم باشد، درختانی که روي پایه هاي سه برگچه اي پیوند شده اند از وضعیت آبی بهتري برخوردار بوده و لذا ریزش گل و میوه در آنها کمتر است.

شرایط تغذیه اي درخت

کمبود عنا صر بر و روي میتواند ریزش را تحریک کند. یکی از عناصر مهم تعیین مقدار ریزش گل و میوه مرکبات، عنصر ازت است. اگر ازت زیاد از حد باشد، رشد رویشی و تولید شاخ و برگ افزایش و در نتیجه گلدهی ضعیف خواهد شد . اگر درخت دچار کمبود ازت بوده ولی این کمبود شدید نباشد، رشد رویشی کم شده و تا حدودي گلدهی تشویق می شود، اما تشکیل میوه اندك بوده و به عبارت دیگر، ریزش شدید گل و میوه اتفاق میافتد. بدیهی است که کمبود شدید ازت موجب ضعف رویشی و همچنین کاهش شدید تعداد گلهاي درخت خواهد شد. به این ترتیب، میتوان مقدار بهینه ازت را در درخت مرکبات بین 2.5  تا 2.7 درصد وزن خشک برگها اعلام کرد. با این مقدار ازت، درختان مرکبات از گلدهی و تشکیل میوه مناسبی برخوردار خواهند بود. در شرایط کمبود ازت، تعداد گل آذینهاي بدون برگ بیشتر خواهد شد و چون شدت ریزش گل در آنها بیشتر از گل آذینهاي برگ دار است، به همین دلیل کمی ازت منجر به افزایش ریزش گل خواهد شد.

آفات و بیماريها

واقعیت این است که تغذیه برخی حشرات آفت از درخت و یا آلودگی به برخی بیماريها سبب ریزش گل و میوه مرکبات میشود. شته سبز مرکبات (در تراکم زیاد)، سپردار قهوه اي و سپردار الفی، شپشک آردآلود و شپشک استرالیایی، کنه شرقی مرکبات، مگس میوه مدیترانه اي همگی از جمله آفاتی هستند که موجب ریزش گل و میوه ها میشوند .

آفات مهم مرکبات که باعث ریزش گل و میوه میشوند

در بین بیماريهاي مرکبات نیز انوا ع پوسیدگیها از جمله پوسیدگی قهوه اي میوه و همچنین بیماري قارچی از جمله لکه قهوه اي، همچنین شانکر و نماتد مرکبات از جمله مهمترین امراضی هستند که میتوانند سبب ریزش شدید گل و میوه شده و خسارت قابل توجهی را متوجه باغداران نمایند .

دو نمونه از بیماریهای مرکبات که موجب ریزش میشوند

یکی از دلایل اصلی ریز شهاي قبل از برداشت می تواند ابتلاي درخت به بیماري هاي مختلف و بویژه امراض قارچی باشد.

د- روشهاي کاهش ریزش گل و میوه

بدیهی است که با دانستن دلایل تحریک ریزش گل و میوه، میتوان به راحتی اقدام به مهار این پدیده کرده و تا حد زیادي از ریزش غیرطبیعی گل و میوه کاست. براي این منظور لازم است در مدیریت باغ مرکبات نکات زیر را مدنظر داشت:

هرس صحیح و به موقع درخت

بدیهی است که اگر نسبت به حذف شاخه هاي اضافی و خشک شده یا بیمار اقدام شده و از رشد شاخه هاي نرك و بی بار جلوگیري شود، مواد غذایی بیشتري به بخش هاي زایشی (گل و میوه) خواهد رسید. به این ترتیب با کاهش رقابت شاخ و برگ با گلها و میوه ها، توزیع صحیح عناصر غذایی در درخت انجام شده و از ریزشهاي حاصل از فقر غذایی جلوگیري می شود. بطورکلی براي کاهش ریزش باید هرس را سبک و در فصل رشد غیر فعال انجام داد تا بدین ترتیب با حذف رقباي جوانه هاي زایشی ، موجب پخش یکنواخت مواد غذایی در تاج درخت شویم.

تجربه نشان داده است که حلقه زنی در هنگام گلدهی یا کمی قبل از آن موجب کاهش قابل توجه ریزش گل و میوه می شود. دلیل این امر آن است که حلقه زنی موجب اختلالی موقتی در خروج مواد غذایی از شاخه شده و همین امر سبب تقویت بنیه شا خه هاي گلدار میشود. به این ترتیب با تقویت شاخه می توان مانع از ریزشهاي ناشی از ضعف غذایی شد.

توجه به برنامه تغذیه اي با تأکید بر مدیریت عرضه ازت

لازمه حفظ گل و میوه بر روي شاخه ها، حضور نسبت متعادلی از عناصر غذایی در این اندامهاست. بنابراین لازم است در برنامه کوددهی و تغذیه مرکبات به کلیه عناصر پرمصرف و کم مصرف توجه شده و با توجه به نتایج آزمون خاك و برگ، نسبت به عرضه یک برنامه کودي متعادل اقدام شود. البته در این میان، ازت عنصري است که از اهمیت ویژه اي برخوردار است. کمبود یا زیادي این عنصر موجب تقلیل گلدهی و تحریک ریزش گل و میوه خواهد بود. به همین دلیل لازم است همواره مقدار متعادلی از ازت در درخت وجود داشته باشد. به این ترتیب ضمن جلوگیري از رشد بیرویه شاخ و برگ، از تشدید گلدهی نیز ممانعت خواهد شد. به عنوان یک توصیه کلی می توان گفت که عرضه کود ازته به درختان مرکبات در زمان سه تا چهار هفته قبل از شکوفایی گلها میتواند به کاهش ریزش گل و میوه کمک شایانی نماید.

بررسیها نشان داده است که بیش از 80 درصد ازت مصرفی درختان مرکبات در دوره رشد بهاره و تشکیل میوه از ازت ذخیره شده در بافت شاخه ها و تنه درخت است. به همین دلیل اگر زمانی که نیمی از جوانه هاي درخت قبل از شروع فصل بهار متورم شده و قطر آنها به حدود سه میلی متر رسیده باشد باید اقدام به عرضه کود ازت نمود .

جوانه های متورم شده مرکبات در اوایل بهار

براي نواحی شمال کشور بهتر است محلول یک درصد اوره به همراه سولفات روي یک در هزار براي این منظور استفاده شود. در مناطق جنوبی باید ضمن کاهش غلظت فوق از انواع با درصد بیورت کمتر استفاده کرد.

یکی دیگر از اثرات مثبت عرضه کود ازتی در درختان مرکبات این است که تعداد گل آذینهاي برگدار، که ریزش کمتري دارند بیشتر شده و به این ترتیب از شدت ریزشها کاسته خواهد شد.

مبارزه با آفات و بیماريها

همانطور که ذکر شد، شته سبز مرکبات، سپردار قرمز و الفی، شپشک هاي آردآلود و استرالیایی، کنه شرقی و مگس میوه مدیترانه اي همگی می توانند در شدت هاي مختلف باعث ریزش گل و میوه شوند. به همین دلیل لازم است نسبت به مبارزه به موقع با هر یک از این آفات اقدام شود.

کاشت نهال مرکبات روی پشته در شمال کشور

از آنجایی که بیماريهاي قارچی و انواع پوسیدگیها در شمال کشور یکی از عوامل مهم در ریزش گل و میوه محسوب می شود، لازم است در این مناطق، ضمن بهره گیري درست از سموم شیمیایی، از روشهاي مختلف باغبانی از جمله اجراي هرس صحیح بویژه هرس دامنه درخت، بهبود وضعیت زهکش خاك و همچنین کشت نهال روي پشته هاي مرتفع استفاده کرد .

نویسندگان : بابک عدولی ، بهروز گلعین و سمانه راهب

همچنین مطالعه پستهای زیر نیز پیشنهاد میگردد

اصول تغذیه مرکبات ( قسمت اول )

اصول تغذیه مرکبات ( قسمت دوم )

تغذیه درختان جوان مرکبات

تغذیه مرکبات

مدیریت تنش یخبندان در باغات مرکبات

کوددهی درختان مرکبات بارده

دریافت فایل pdf مقاله علت ریزش گل و میوه در درختان مرکبات در کانال تلگرام شرکت

احمد گنج بخش ( مدیره کل سایت )
احمد گنج بخش ( مدیره کل سایت )
کارشناس و فعال بخش کشاورزی ، متولده 1360 هستم... عاشق ورزش و موسیقی و یه گیگ فعال در زمینه های کامپیوتر و وسایل ارتباطی همراه

پاسخ دهید

error: عدم امکان کپی مطالب