هرس درختان زیتون

هرس درختان زیتون

مقدمه

زیتون از درختان همیشـه سـبز اسـت، هرس درختان زیتون ، بـا درختان خزان دار نظیر سـیب، گلابی، هلـو و … متفـاوت اسـت. مفهـوم هرس زیتون فراتر از قطـع شـاخه هاي درختان اسـت زیـرا نتایـج هرس ایـن دو نوع درخـت باهم متفاوت اسـت و دامنه وسـيع تري از عمليات تنـك كـردن يـا حـذف اندام ها به روش معمول را شـامل مي شـود .

هرس زیتون

هـرس يك سـري از تدابير تعريف شـده اسـت كـه بایـد هنرمندانه در فرم دهي و تشـكيل تاج تأثیرگذار باشـد و  نمو اندام هاي زايشـي و رویشـي و رشـد فوقاني و تحتاني درخت را تعديل کنـد به طوري كـه بـا انجام هرس عملكـرد و كيفيت ميوه به حداكثر رسـانده شـود.

هرس درختان زیتون از اهميت ويژه اي برخوردار اسـت به طوریکـه در زیتون وقتی از قیچـی باغبانی برای هرس اسـتفاده می شـود قسـمتی از شـاخه و برگ فعال و بـارده نیز حذف می شـود. اگـر به ناچـار بـرای تغذیه کافی تعـدادی از شـاخه های بـارده، حذف تعـداد دیگری از شـاخه های بـارآور نیـاز باشـد در حقیقـت مقـداری محصـول از بین مـی رود پس نبایـد درخت زیتـون را بـه حـال خـود رهـا کـرد و زمانی طولاتی به آن بی توجه شـد تـا ناگزیر بـرای حفظ مقـداری محصـول مقادیر دیگـری را فدا کرد. بنابرایـن لازمه انجام هرس زیتون داشـتن دانش كافي در خصـوص مورفولـوژي و فيزیولـوژي درخـت و آگاهـي از اثـرات متقابـل محيـط و درخت و همچنيـن تجربـه فنـي و علمـي كافي و ديد اقتصادي اسـت. هرس درختان زیتون پس از كاشـت نهـال براي شـروع تربيـت و در سراسـر طـول عمـر درخـت بـراي باردهـي مسـتمر و جوانسـازی صورت مي گيـرد. درخـت زيتـون از بـدو كاشـت نياز بـه هـرس دارد و به هـرس كاملا واكنش نشـان مي دهـد. نتیجـه این کـه هر چه هرس درختان زیتون کمتر و ملایم تر باشـد بهتر اسـت، فقط بـا توجه به اینکه میوه هـا روی شـاخه های سـال قبل تشـکیل می شـوند هرس ملایـم باید طوری طراحی شـود که همه سـاله تعداد کافی شـاخه های جوان سـال اول حفظ شـود تا در سـال بعد این شـاخه ها بـار آورده و محصـول مـورد نظـر را تأمیـن کننـد. در درختان زيتـون ميوه به طـور طبيعي روي شـاخه هاي سـال قبـل توليد مي شـود، بنابرايـن بـراي توليد محصول فـراوان لازم اسـت همه سـاله روي درخـت تعـداد كافي شـاخه جديد با رشـد متوسـط توليد شـود كه سـال بعـد ميوه ها روي اين شـاخه ها ظاهر شـوند. چوب زيتون نرم اسـت و بسـته به رقم شـاخه هاي داراي ميوه خميـده مي شـوند، و درخـت به آسـاني از جوانه های خوابيده شـاخه توليد مي كنـد. بدين ترتيب كـه روي انحنـاي شـاخه ميوه دهنـده (كه در اثر وزن ميوه خم شـده اند) شـاخه هاي جديد توليد مي شوند .

آموزش هرس درختان زیتون

 

اهداف هرس درختان زیتون

  • ايجاد ساختار متعادل تاج و فرم دهي اصلي
  • كم كردن رشد رويشي و تقويت فاز زايشي
  • ايجاد تنه و شاخه هاي قوي جهت تحمل بار محصول در زمان باردهي و دوران توليد اقتصادي
  • جديد سطح ميوه ده درخت و رسيدن به عملكرد بالا از نظر كمي و كيفي
  • كاهش تناوب باردهي با ايجاد تعادل در باردهي
  • كنترل اندازه درخت جهت سهولت عمليات برداشت، ايجاد سهولت در كنترل آفات و بيماري ها
  • جلوگيري از مسن شدن تاج و حذف شاخه هاي غيربارده و بالا بردن عمر اقتصادي باغ
  • تشكيل مجدد تاج بعد از خسارت ناشي از سرمازدگي يا آفات و بيماري هاي احتمالي
  • جوان سازی درختان مسن و رها شده
  • ايجاد تعادل در قسمت هاي هوايي تاج و ريشه درخت
  • برقراري تعادل غذايي و ايجاد شرايط مناسب توليد ميوه
  • قرينه سازي درخت و توزيع كانوپي (تاج) در اطراف درخت به طور يكسان

 

رابطه هرس با فیزیولوژی درخت زیتون

هرس درختان زیتون در سوخت و سـاز آن تغییرات عمـده ای ایجـاد میکند بنابراین شـخص هـرس کننـده باید حداقل اطلاعات در مورد زندگی ( بیولوژی ) درخت داشـته باشـد که قسـمتی از آنهـا ذیـلا به طـور اختصار گفته می شـود.

  • ایجـاد تعـادل غذایـی: با کمـک هرس می تـوان بیـن اندام های موجـود در خاک ( ریشـه ) کـه وظیفـه جـذب مـواد معدنـی را دارند بـا اندام هـای هوایی ( برگ و شـاخه) کـه وظیفه جـذب کربـن هوا و نهایتاً سوخت و سـاز و تولید میـوه را دارند تعادل ایجـاد کرد تا محصول کافی برداشـت شود.
  • گرایش هـای ( فتوتروپیسـم ): به علت تمایل و گرایش شـاخه ها به سـمت نور خورشـید در بعضـی مـوارد قرینـه شـدن شـاخه ها به هـم می خـورد. وظیفه هـرس کننده اصـلاح این پدیـده و ایجاد شـاخه های سـالم، قـوی، متعادل و قرینه اسـت.
  • رشــد و نمــو پاجوش هــا: در درختــان جــوان بــارده، پاجوش هــا از مــواد غذایــی و رطوبــت بــرای رشــد و نمــو و ایجــاد اندام هــای چوبــی خــود اســتفاده می کننــد، همچنیــن در تغذیــه کافــی درخــت و تولیــد میــوه مانعــی ایجــاد می کننــد. بــه ایــن پاجوش هــا نبایــد اجــازه رشــد و نمــو داده شــود و بلافاصلــه پــس از ظاهــر شــدن قطــع گردنــد. در درختــان ســالمند و در حــال نابــودی کــم بــارده پاجوش هــا مفیــد هســتند. در ایــن حــال قوی تریــن، ســالم ترین و مناســب ترین پاجوش هــا را انتخــاب و نگه داری و بقیــه حــذف می شــوند، ایــن پاجوش هــا پــس از رشــد کافــی تبدیــل بــه درختــان بــارآوری می شــوند و جایگزیــن درخــت ســالمند اصلــی کــه قطــع شــده اســت می شــوند.
  • ارقــام مختلــف زیتــون از نظــر رشــد شــاخه ها متفــاوت هســتند ( رشــد عمــودی یــا افشــان) بــرای هــر واریتــه بــا در نظــر گرفتــن ایــن خصوصیــات هــرس مناســب همــان واریتــه بایــد انجــام شــود.

زمان هرس زیتون

هرس درختان زیتون بعــد از برداشــت ميوه هــاي زيتــون و در دوره اســتراحت درخــت شــروع مي شــود و تــا قبــل از شــروع رشــد و نمــو ادامــه دارد. در مناطقــي كــه داراي زمســتان ســرد اســت باید از هــرس در زمســتان اجتنــاب كــرد زيــرا حجــم بيشــتر تــاج درخــت نقــش حفاظتــي در برابــر خطــر ســرمازدگي ايفــا مي كنــد.

پــس از شــروع جريــان شـيره نباتــي زمانــي كــه پوســت به راحتــی از چــوب جــدا مي شــود از انجــام هــرس خــودداري شــود زيــرا در ايــن شــرايط زخم هــاي ايجــاد شــده در اثــر هــرس به خوبــی ترميــم نمی شــوند.

ابزارآلات هرس زیتون

جهت انجام هرس درختان زیتون از قيچي هاي هرس، اره ها، اره زنجيري، دستكش و عينك ايمني استفاده شود. چاقو فقط براي صاف كردن زخم هاي حاصله از هرس (ايجاد شده توسط اره) كاربرد دارد.

تكامل ابزارآلات هرس در سال هاي اخير سير تحولي چشمگيري را دارد. به طوريكه ماشین آلات و ابزارهاي پيشرفته به بازار عرضه شده است كه با استفاده از نيروي باد كار مي كنند. با استفاده از قيچي هاي پنوماتيك به علت سهولت در قطع شاخه ها با صرف كمترين نيرو توسط فرد هرس كار، کارایی بيشتر مي شود. قيچي هاي پنوماتيك نيازمند کمپرسور جهت تأمين هواي فشرده هست.كار با قيچي پنوماتيك نياز به تمرين و كسب تجربه كافي دارد .

ابزار آلات هرس

نكات بهداشتي و فني در هرس درختان زیتون

1ـ محــل بريدگــي حاصــل شــده از قطــع شــاخه روي درخــت، محــل مناســب بــراي رشــد و پــرورش باكتري هــا، قارچ هــا و هجــوم آفــات و امــراض اســت، بنابرايــن حتمــاً بايــد بــا چســب پيونــد پوشــانده شــوند.

2ـ در هرس درختان مشكوك به آلودگي حتماً بايد وسايل هرس را ضدعفونی، سپس اقدام به هرس زیتون های بعدي کرد، با اين عمل از گسترش آلودگي و مبتلا شدن درختان سالم جلوگيري می شود ( ضدعفونی با محلول هاي ضدعفوني كننده موجود در بازار ).

3ـ در شــاخه هايي كــه قطــع آن هــا بــا اره اجتناب ناپذیــر اســت بــه دليــل اينكــه زخم هــاي مضرس(دندانــه دار) روي درخــت باقــي مي مانــد حتمــاً بايــد پــس از مســطح کــردن ســطح بــرش خــورده بــا چاقــوي تيــز، اقــدام بــه پوشــش آن بــا چســب پيونــد کــرد، تــا ضمــن جلوگيــري از خشـكي محــل زخــم، مانعــي در مقابــل ورود عوامل آفــت و بيماري ايجــاد كنيــم، در نتيجــه بهبــود و ترميــم زخــم ســریعتر و ســالم تر صــورت می گيــرد.

4ـ تيغــه قيچــي به طــرف شــاخه اي كــه قطــع مي شــود، نباشــد تــا زخــم ايجــاد شــده توســط تكيــه گاه قيچــي، روي درخــت نمانــد.

5ـ از باقــي گذاشــتن تكــه شــاخه بــر روي شــاخه هــرس شــده مطابق شــكل زير خــودداري شود .

نکنیک صحیح هرس درختان زیتون

6- بـرش به صـورت پشـت بـه جوانه و به صـورت مـورب زده شـود. در برش مـورب تجمع و نفـوذ آب در محـل زخم نخواهيم داشـت

نحوه برش صحیح در هرس درختان

7- مراحـل بـرش شـاخه هاي قطـور بـا اره: بـرش شـاخه هاي قطـور بـا اره بايد طبق شـکل زیرمرحلـه اي باشـد. در مرحلـه اول ابتـدا از زیر شـاخه تا یک چهارم قطر شـاخه پیش روی کـرده و محـل قطـع در ایـن حـال بایـد 30 سـانتی متر از تنـه اصلی فاصله داشـته باشـد. در مرحلـه دوم بـرش را 2 الـی 3 سـانتی متر از روی بـرش محـل اول صـورت می گیرد در مرحلـه آخـر بـرش نهایـی را به صـورت مـورب از محل یقـه به صـورت زائده ای کـه به جا می مانـد انجـام می دهیـم. زيرا با اين نـوع برش از پارگي پوسـت تنه در اثر سـنگيني وزن شـاخه و آسـیب دیدگی تنـه جلوگيـري به عمـل مي آید .

برش صحیح شاخه های قطور در درختان

مشخصه های مهم نهال آماده کاشت زیتون

  • ارتفاع نهال 60 الی 80 سانتی متر و قطر نهال حداقل 6 میلیمتر
  • تک شاخه ای بوده و شاخه به صورت خشبی
  • دارای ریشه سالم و کافی و برگ شاداب
  • عاری از هرگونه آفات و بیماریها و علایم آلودگی ویروسی

انواع هرس در زيتون

  1. هرس در مرحله نونهالي
  2. هرس فرم دهي
  3. هرس باردهي
  4. هرس جوان سازی

هرس در مرحله نونهالي

در مرحله نونهالي كه 2 الي 4 سال طول مي كشد گياه داراي رشد زياد است و ميوه اي توليد نمي شود. در اين مرحله هرس بسيار كم فقط به منظور فرم دهي انجام مي شود. هدف از فرم دادن درخت زيتون همانند ساير درختان ميوه، ايجاد اسكلت مناسب براي درخت جهت نگه داري اندام های گياه و محصول در طول سال هاي باردهي است.

عمليات هرس در مرحله نونهالي

  • حذف پاجوش ها و ترک ها
  • متعادل نمودن نمو قسمت هاي فوقاني تاج
  • جلوگيري از روي هم افتادن شاخه ها
  • كاهش رقابت بين شاخه هاي جانبي و محور اصلي
  • تحريك ايجاد شاخه هاي جانبي در نقاط خاص روي تنه اصلي و حذف شاخه هايي كه به شكل نهايي درخت لطمه می زنند.
  • تمامی شاخه هايي كه به غير از شاخه هاي انتخاب شده رشد مي كنند، بايستي حذف شوند.
  • پس از كاشت نهال تمامي شاخه هاي جانبي كه در زير ارتفاع حدود 80 سانتي متري رشد كرده باشند باید، حذف شوند. البته در مناطق با وجود تابش شديد آفتاب ارتفاع كمتر (حدود 40 سانتيمتر) در نظر گرفته مي شود. در سال دوم حدود 5 شاخه در جهات مختلف انتخاب ميكنيم (با حفظ ليدر مركزي) كه در آینده اسكلت اصلي درخت را تشكيل می دهد.
  • در مناطق با تابش آفتاب زياد به دليل جلوگيري از سوزش تنه، تنه اصلي كوتاه تر در نظر گرفته مي شود.

 

نكتـه مهم: هرس درختان زیتون به صورت شـديد در طول سـال هاي اوليـه بر روي رشـد گياه اثـري بازدارنده دارد و شـروع زمـان باردهـي را بـه تأخيـر مي انـدازد و حجـم محصـول را نيز كاهش مي دهـد، بنابرايـن بايـد هرس زیتون را در اين زمـان به حداقل برسـانيم.

 

هرس فرم دهي

فرم های معمول تربيت نهال هاي جوان

 

جامی

  • شاخه هاي فرعي در جهات و ارتفاع مختلفي از تنه انتخاب مي شوند .
  • كليه شاخه هاي خارج از فرم حذف می شوند.
  • تمامي پاجوش ها و ترک ها در قسمت هاي پاييني حذف می شوند.
  • در مناطقي كه تابش آفتاب كم است، توصيه می شوند.

 هرس جامی

 

محور مرکزی

  • هدايت درخت به صورت تك تنه.
  • حذف پاجوش و ترک ها در قسمت هاي پاييني.
  • حذف كليه شاخه هاي خارج از فرم.
  • در اكثر مناطق زيتون كاري از اين روش استفاده می شود.

 هرس محور مرکزی

 

کروی

  • تربيت تاج به صورت بسته با انبوهي از شاخ و برگ.
  • در مناطقــي كــه تابــش آفتــاب زيــاد اســت كاربــرد دارد و ميــوه در قســمت داخلــي تــاج تشــكيل مي شــود.

هرس کروی

هرس در دورهي باردهي و توليد

در ايــن دوره رشــد رويشــي بــه مقــدار كافــي وجــود دارد، امــا مقــدار آن كمتــر از دوره نونهالــي اســت. در طــول دوره بلــوغ درختــان از نســبت بــرگ بــه چــوب بيشــتري برخــوردار انــد، لــذا هــرس بايــد طــوري انجــام گیــرد كــه باعــث نفــوذ بيشــتر نــور بــه داخــل تــاج شــود تــا كيفيــت میوه هــا بهتــر و برداشــت نيــز آســان تر شــود. در طــول ايــن مرحلــه از زندگــي درخــت، هــرس بايــد بتوانــد دوره باردهــي درخــت را حتی الامــکان طولانــي ســازد.

نکته : در صــورت بي دقتــي در امــر هرس درختان زیتون يــا عــدم هرس زیتون ، ســال آوري تشــديد مي شــود و كميــت و كيفيــت محصــول كاهــش مي يابــد.

نکاتی چند در خصوص تغییر فرم درختان زیتون چند تنه به یک تنه :

 

درختان جوانی که رشد زیادی نکردند ( کمتر از 2 تا 3 سال سن )

یکی از بلندترین و قویترین تنه ها انتخاب و بقیه حذف میگردند . تنه انتخاب شده محکم به قیم بسته میشود تا زمانیکه درخت بتواند روی پای خود بایستد . در صورتیکه رشد نهال به حد مطلوب رسید عملیات هرس فرم دهی به روشهایی که تا کنون اشاره گردید اجرا میگردد.

درختان مسن و بارده

بــراي جلوگيــري از كاهــش محصــول بايــد از انجــام هــرس شــديد بــر روي درختــان مســن و بــارده خــودداري شــود.

مراحل هرس:

  • قوی ترین و عمودترين شاخه انتخاب می شود.
  • شاخه هاي نزديك به تنه حذف مي شود.
  • پس از سه الي چهار سال هرس متوالي تنه درخت شكل مي گيرد.

هرس درختان مسن زیتون

هرس جوان سازی

ایـــن نـــوع هـــرس روی درختـــان پيـــري كـــه باردهـــي آنهـــا زيـــاد مطلـــوب نيســـت صـــورت می گیـــرد. لـــذا باغـــداران توجـــه لازم ندارنـــد و محصـــول خوبـــي هـــم از آن هـــا برداشـــت نمي شـــود . هزينـــه برداشـــت محصـــول ايـــن درختـــان بـــه دليـــل بلنـــد بـــودن شـــاخه ها و خـــارج از دســـترس بـــودن ميـــوه توليـــدي بيشـــتر از درختـــان جـــوان اســـت. بـــا پيـــر شـــدن درخـــت نســـبت بيـــن مـــواد غذايـــي جـــذب شـــده از ريشـــه درخـــت و مـــواد غذايـــي توليـــد شـــده در بـــرگ درختـــان بـــه هـــم خـــورده كـــه نتيجـــه آن كاهـــش عملكـــرد درختـــان و شـــديدتر شـــدن تنـــاوب باردهـــي در زيتـــون (درخـــت زيتـــون اصـــولا جـــزو درختـــان داراي تنـــاوب در باردهـــي اســـت) اســـت.

نكاتي در خصوص هرس جوان سازی

  • دوباره جوان سازی درختان چندساله

دوباره جوان سازی درختان چند ساله

جوان سازی درختان مسن

 

 

  • دوباره جوان سازی درختان بلند

دوباره جوان سازی درختان بلند

الف – انتخاب 2 یا 3 شاخه اصلی و تعیین فاصله بین شاخه ها

جوان کردن درختان بلند

ب – طي 4 الي 5 سال تاج درخت دوباره جوان سازی شود.

 

  • دوباره جوان سازی درختان تربيت شده

الف – قطع كامل يكي از شاخه ها در يك جهت

ب – خروج شاخه ها از زير محل برش

ج – حذف الباقي شاخه ها بعد از شروع باردهي شاخهه اي جديد حاصله

دوباره جوان سازی درختان تربیت شده

د – خروج شاخه هاي جديد از زير محل برش

ذ – که سرانجام نتیجه آن تربیت درخت جوان خواهد بود

جوان سازی درختان تربیت شده

 

مزاياي جوان سازی درختان

  • افزايش كيفيت ميوه
  • درشت شدن ميوه
  • كاهش هزينه برداشت، زيرا كارگران مي توانند در واحد زمان حجم بيشتر از محصول را برداشت کنند.
  • افزايش كيفيت روغن ميوه ( زيرا در صورت ارتفاع بلند درخت، ميوه چيده شده با شدت بيشتري به زمين برخورد و شدت لهيدگي در آن بالاتر است ).
  • نفوذ نور كافي به تاج درخت
  • افزايش عملكرد محصول و اقتصادي بودن محصول توليدي
  • كاهش هزينه مبارزه با آفت و بيماري ها به دليل كوتاه شدن تاج درخت ( محلول سمي كمتري در درختان با تاج كوتاه مصرف مي شود ).

نتیجه گیری

لازم بـه ذکر اسـت هميشـه در زیر پوسـت درختـان ميوه، جوانه هـاي خفته ای وجـود دارند كـه در صـورت نيـاز و تحريك مي تواند توليد شـاخه هاي جايگزين کنند. انجام هرس درختان زیتون به شکل سـنگین سـبب بيـدار شـدن جوانه هـاي خفتـه مي شـود. از آنجايي كـه سـطح قطع شـده تنـه درخت در معـرض آلودگـي به آفـات و بيماري هاي قارچي قرار دارد، باید توسـط چسـب هرس يا چسـب چـوب آغشـته بـه يـك تركيـب قارچكش پوشـانده شـود. معمـولا در باغـات سـنتي و قديمي درختـان به طـور متراكم كشـت شـده و چون زيتون درختي شـديداً نور دوسـت و مايل به رشـد عمـودي و قد كشـيدن اسـت، با یکدیگـر رقابت می کنند تا نور بيشـتري جذب کننـد. به خاطر داشـته باشـيد كـه در چنيـن باغاتـي درختان منتخب نبايـد از نور آفتـاب محروم بماننـد زيرا در ايـن صـورت شـاخه هاي جديد تولیدشـده رشـد مناسـبي ندارنـد و باردهي درخت هرس شـده به تأخيـر مي افتد.

در بهار جهت سـرعت بخشـيدن به رشـد شـاخ و برگ های درختان هرس شـده از كودهاي ازتـه ( اوره ، سـولفات آمونيـم ) و آبيـاري منظـم اسـتفاده می شـود. در زمسـتان سـال بعد شـاخ و بـرگ زيـادي بـر روي درخـت ايجاد می شـود كـه بايـد از مجموع آن هـا چهار شـاخه بزرگتر را در چهـار جهـت مختلـف ( شـمال، جنـوب، غـرب، شـرق ) انتخـاب و مابقـي را حـذف نمود. باردهـي درختـان هـرس شـده بـه اين روش 3 تا 5 سـال بعد شـروع می شـود. طـي اين مدت بايـد با هرس شـاخه هاي اضافه از شـلوغ شـدن تـاج درخت جلوگيـري كرد. با شـروع باردهي، درختانـي به صـورت تـك تنـه و با بهترين تاج خواهيد داشـت كـه عملكرد خوبي براي شـما به ارمغـان خواهنـد آورد. يكـي از تفاوت هايي درختان جوان سـازی شـده با درختانـي كه اين عمل در آنهـا انجام نشـده اسـت عملكرد اسـت که هرسـاله افزايـش می یابد.

نویسندگان :  مجتبی اسکندری و حمید عطالر

مطالعه پستهای زیر نیز در همین رابطه به شما عزیزان پیشنهاد میگردد

تولید نهال زیتون

آموزش هرس ( قسمت اول )

آموزش هرس ( قسمت دوم )

دریافت فایل pdf مقاله هرس درختان زیتون در کانال تلگرام شرکت

 

۱
۲
۳
۴
۵
میانگین امتیازات ۵ از ۵
از مجموع ۲ رای
فیسبوک توییتر گوگل + لینکداین تلگرام واتس اپ کلوب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: عدم امکان کپی مطالب

تماس با ما

برگشت به منوی تماس ها

پشتیبانی واتساپ

برگشت به منوی تماس ها

کانال تلگرام شرکت

برگشت به منوی تماس ها

پیج اینستاگرام شرکت

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها

برگشت به منوی تماس ها