تغذیه درختان جوان مرکبات
تغذیه درختان جوان مرکبات
2016-11-13
لکه قهوه ای برنج
لکه قهوه ای برنج
2016-11-15

گل جالیز و راههای مبارزه با آن

گل جالیز

دانلود نرم افزار اطلس شناسایی علفهای هرز

 

معرفی

گُل جالیز یاُ گلک (Orobanche) جزو دسته گیاهان گلدار است که نزدیک به ۲۰۰ گونه دارد. این جنس در ایران ۳۶ گونه دارد که همگی انگل دیگر گیاهان هستند. مهمترین گونه گل جالیز در مزارع گوجه فرنگی در ایران گل جالیز مصری و گـل جـالیز منشـعب است. گل جالیز انگل مطلق ریشه گیاهان دولپه بوده که بدون وجود گیـاه میزبـان قـادر بـه رشـد و تکثیـر نیست . گل جالیز دارای برگ و کلروفیل (سبزینه) نیسـت و بـا جـذب آب و مـواد غـذایی از گیـاه میزبان رشد کرده و سبب ایجـاد پژمردگـی، کـا هش رشـد و عملکـرد، و در نهایـت مـرگ میزبـان میشود.

 

دانلود رایگان نرم افزار آفت کش

 

گباهشناسی

 

گل جالیز گیاهی علفی و یکساله است. این گیاه دارای ساقه گوشتی فلس دار به رنگ زرد تا ارغوانی بوده، ارتفاع آن بین ۱۵ تا ۴۰ سانتیمتر است. این گیاه انگلی فاقد ریشه های باریک و نازک بوده و به همین علت نمی تواند آب و غذا را از خاک جذب کند. چون گل جالیز برگ و سبزینه ندارد، به همین علت نمی تواند نور خورشید را جذب کرده، به وسیله آن غذا بسازد؛ بنابراین برای ادامه زندگی، به صورت انگل به ریشه بعضی از گیاهان دیگر که میزبان نامیده می شوند، متصل می شود. گل جالیز با اتصال به ریشه گیاه میزبان از شیره گیاهی آن استفاده می کند. به همین علت این گیاه، انگل گیاهی است. گل جالیز به وسیله بذر زیاد می شود. بذرها در داخل اندامی به شکل کپسول که در قسمت پایین گل های رنگین جالیز قرار دارند، به تعداد ۴۰۰ تا ۲۰۰۰ دانه تشکیل می شوند. بذر گل جالیز یک تا دو سال پس از رسیدن، بیشترین میزان قدرت جوانه زنی را پیدا می کند. هر بذر سالم تا ۱۳ سال می تواند قوه نامیه (توانایی سبز شدن) خود را در خاک حفظ کند. بذر این انگل زمانی جوانه می زند که در کنار ریشه گیاه میزبان قرار بگیرد. بعد از این که بذر گل جالیز جوانه زد، با ریشه گیاه میزبان تماس پیدا می کند و در محل تماس، غده کوچکی به وجود می آید. این غده کوچک به ریشه گیاه میزبان جوش می خورد و بعداً رشته مکنده تشکیل می شود که به میان پوست ریشه گیاه میزبانفرو می رود و به محل حرکت ریشه گیاهی رسیده، از آن شیره تغذیه کرده و رشد می کند. گل جالیز پس از مدتی که از شیره گیاه میزبان تغذیه نمود، به صورت دسته ای از ساقه های گل دهنده از محل تشکیل غده کوچک از خاک بیرون می آید. هر یک از این ساقه های گل دهنده، چندین گل تولید می کنند که پس از رسیدن، هر یک مقدار زیادی بذر تولید می کنند و به این ترتیب سطح وسیعی از خاک را آلوده می کنند.

 

گیاهشناسی گل جالیز

 

اهمیت

 

گل جالیز باعث کاهش:

الف. عملکرد
ب. ارزش اقتصادی زمین
ت. سطح زیر کشت
ث. کیفیت محصول می شود.

 کاهش عملکرد بسته به شدت حمله متفاوت بوده و در مزارع گوجه فرنگی ۱۰ تـا ۸۰ درصـد مـی باشد. در بعضی موارد زارعین به دلیل شدت آلودگی زمین کشت شده را رها می کنند. افرادی که از آلودگی زمین مطلع باشند تمایلی برای خرید و اجاره به منظـور زراعـت در آن زمـین ندارند. مشکل گل جالیز فقط مربوط به کاهش عملکرد نمی شود بلکـه خـاک آلـوده اصـطلاحا مبـتلا بـه مرض گل جالیز می شود که در طولانی مدت گریبانگیر کشاورز خواهد شد.

 

پراکنش جغرافیایی

 

گل جالیز از علف های هرز انگل جهان شمول ا ست و درآفریقـا، آسـیا، اسـترالیا، شـمال و جنـوب آمریکا و جنوب اروپا گسترش دارد. در اغلب نقاط ایران به خصوص اسـتا ن هـای تهـران، لرسـتان، بو شـهر، فـارس، خراسـان واصفهان شیوع دارد.

 

میزبان ها

 

•    گوجه فرنگی، سیب زمینـی، آفتـا ب گـردان، گلر نـگ، بادمجـان، توتـون، فلفـل، جعفـری ، کـاهو، خربزه، هندوانه، زیره، عدس، باقلا، نخود، ماش، ماشک، بادام زمینی،کلزا، هویج، کرفس
•    برخی درختان میوه همچون بادام، ز ردآلو.
•    بعضی از علف های هرز مانند تاج خروس، تاتوره.

 

میزبانهای گل جالیز

 

جوانه زنی

 

چرخه زندگی گل جالیز با بذر شروع می شود. بذر های گـل جـالیز بلافاصـله پـس از ریـزش نمـی توانند جوانه بزنند و نیاز به گذشتن حداقل یک فصل است تا بذرها دوره خواب را سپری کنند. سپس با شروع بارندگی های بهاره حداقل به مـدت ۵ تـا ۲۱ روز زمـان و ۱۵-۲۰ درجـه سـانتیگراد حرارت لازم است تا بذر آماده جوانه زنی شود. در این مرحله هنوز جوانه زنی صورت نمی گیرد تا اینکه موادی از ریشه گیاه میزبان ترشح شـود و جوانه زنی بذر گل جالیز را تحریک کند. بذرهایی که آماده جوانه زنی شده اند در واقع قـدرت و توانایی لازم را برای جذب مواد محرک و عکس العمل به این مواد را کسب کـرده انـد و تـا چنـد ماه می توانند در اثر ترشح مواد محرک ریشه های میزبان جوانه بزنند. به همین دلیل کشـاورزان تـا اواخر فصل زراعی هم شاهد بیرون آمدن گل جالیز از خاک هستند. پس از چند ماه با تغییر شرایط محیطی و کاهش رطوبـت خـاک توانـایی پاسـخ بـه مـواد تحریـک کننده از بین رفته و بذر وارد خواب مجدد می شود تا سال بعد که دوباره شرایط آماده سـازی بـذر برای جوانه زنی فراهم شود. بنابراین در هـر سـال فقـط بخشـی از بـذرهای گـل جـالیز موجـود در خاک جوانه می زنند.

 

رشد و گسترش

 

پس از جوانه زنی، اتصال به ریشه گیاه میزبان انجام شده و به رشد خود ادامه میدهد. بذرهای گل جالیز بسیار ریز بوده و ۱۰۰ میلی گرم بذر (تقریبـا یک بیستم یـک قاشـق چـایخوری) گـل جالیز شامل تقریبا ۲۰ هزار بذر است. هر بوته گل جالیز حدود ۲۵۰ هزار بذر تولید میکند.  این بذرها توسط باد و آب آبیاری به راحتی جا به جا میشوند. بیشتر بذرهای گل جالیز دارای خواب اولیه هستند که یک تا دو سال طول می کشد. بـذرهای گـل جالیز میتوانند در شرایط مزرعه ۱۲ تا ۱۵ سال زنده بمانند. فاصله بذر از ریشه گیاه میزبان باید حداکثر ۲ سانتی متر باشد تا مواد تحریک کننده جوانه زنی اثر کنند. همچنین ۲۴ تا ۴۸ ساعت زمان لازم است تا بذر گل جالیز تحت تـاثیر مـواد تحریـک کننـده قرار گیرد.

 

مراحل رشد و نمو گل جالیز

اتصال به میزبان

 

 پس از جوانه زدن بذر گل جالیز، یک رشته اولیه از درون پوسته بذر خارج می شود و اطراف ریشه گیاه میزبان قرار می گیرد. این رشته همزمان با فشاری که به سلول های سطح ریشه گیاه میزبان وارد می کند، مواد آنزیمی نیز ترشح کرده که موجب جداشدن سلول های سطحی ریشه گیاه میزبان از یکدیگر میشود. پس از این مرحله بافت مکینه ارتباط محکمی با آونـد هـای ریشـه گیـاه میزبـان برقـرار کـرده و بـه صورت یک توده گره مانند (گرهک) درسطح ر یشه دیده می شود. با مکیدن مواد غذایی از گیاه میزبان باعث ضعیف شدن آن شده و در صور ت ادامه تغذیه به مـرگ میزبان منتهی می شود. زمانی گل جالیز سر از خاک در می آورد که در مرحله گلدهی است. کل دوره زندگی گل جالیز از جوانه زنی بذر داخل خاک تا ریزش بذر از گل ها بـه خـاک ۱۰ تـا ۱۵  هفته طول می کشد.

 

مراحل جوانه زنی و رشد گل جالیز روی میزبان

 

علف هرز گل جالیز

 

بذر گل جالیز

 

علایم خسارت

 

علایم خسارت شامل زرد شد ن برگ ها، تشـنگی(تنش رطوبـت)، توقـف رشـد و پژمردگـی میزبـان اسـت. تاثیر سوء گل جالیز در تمام مراحل رشد رویشی و زایشی گیاه میزبان و اندام های برگ، ریشه ها و کل بوته مشاهده می شود.

 

علایم خسارت گل جالیز روی گوجه فرنگی

 

مبارزه

 

گل جالیز در مر حله ای روی سطح خاک مشاهده می شود که خسارت اصلی به گیاهـان میزبـان وارد شـده و به دلیل ارتباط تنگاتنگ بین انگل و میزبان، مهارگل جالیز در این مرحلـه مشـکل بـوده و حـذف گـل جـالیز در ایـن مرحله بیشتر برای جلوگیری از تولید بذرهای زیاد آن است که می توانند منشاء آلودگی در سال های بعد باشند. برای مبارزه با گل جالیز روش های مختلفی پیشنهاد شده است کـه هیچکـدام بـه تنهـایی مـوثر نیسـت. مهـم ترین روش های مبارزه شامل موارد زیر است که بسته به شرایط اقلیمی و خاک هر منطقه کارایی متفاوتی دارند.

 

•    بهداشت مزرعه مهم ترین روش پیشگیری از آلودگی و گسترش آلـودگی اسـت. بـذرهای گـل جـالیز بسیار ریز بوده و شبیه گرد (پودر مانند) می باشند که قدرت چسبندگی به سطوح مختلف را دارند. ایـن بذر ها با آب، باد، حیوانات، حشرات، ماشـین آلات و ادوات کشـاوری و انسـان بـه راحتـی منتقـل مـی شوند. بنابراین کود حیوانی آلوده به بذر، و رفت و آمد ماشین ها و ادوات کشاورزی بین مـزارع بـدون شستشو و تمیز کردن به راحتی باعث آلودگی مزارعی می شود که سابقه آلودگی نداشته اند.
•    تاریخ کاشت با تأثیری که از طریق عامل محیطی، درجه حرارت، بر جوانه زدن بذر گـل جالیز می گذارد؛ می تواند در کنترل آن موثر باشد یعنی با زود کاشتن محصول و پـیش رس نمـودن آن می توان گیاه را از خسارت آن فراری داد. آزمایش ها نشان داده انـد کـه در منطقـه مشـهد بـا تـاخیر در کشت گوجه فرنگی از اول اردیبهشت تا دهه سوم اردیبهشت تراکم گـل جـالیز افـزایش مـی یابـد. بـا تاخیر بیشتر در کشت گوجه فرنگی، آلودگی به گل جالیز کاهش می یابد ولـی بـه دلیـل کوتـاه شـدن فصل کشت عملکرد گوجه فرنگی نیز قدری کاهش می یابد.
•    تناوب مزرعه آلوده به گل جالیز با میزبان های مشترک گل جالیز ممنوع اسـت مگـر بـه عنوان تله استفاده شوند. برای مثال گل جالیز منشعب، میزبان گوجه فرنگی، توتون، سیب زمینی، فلفـل، بادمجان، کلم، کلزا، آفتابگردان و بعضی گیاهـان زینتـی اسـت. در صـورت آلـودگی زیـاد اسـتفاده از تناوب با گیاهان غیر حساس حداقل به مدت دو سال تا حدی موثر است.
•    گیاهان زراعی تله و میزبان های تله گیاهانی هستند که بـذر گـل جـالیز را وادار بـه جوانـه زنی کنند ولی خود میزبان نمی باشند. از جمله این گیاهان می توان به سورگوم، ذرت، یونجـه، کتـان و غیره اشاره کرد. میزبان های تله هم گیاهانی هستند که باعث جوانه زنی و رشـد گـل جـالیز مـی شـوند. قبل از گلدهی باید میزبان های تله را نیز از بین برد تا ذخیره بذر گل جالیز در مزرعه کم شود. از جملـه می توان به شبدر برسیم اشاره کرد که با برداشت چین های متعدد باعث کاهش تراکم گـل جـالیز مـی شود. استفاده از تله های گیاهی به دلایل اقتصادی، محدودیت آب و اطلاعات ناکافی از روش صـحیح آن چندان رواج ندارد. علاوه بر این مدت زمان زیادی طول می کشد تا با استفاده از این راهکار تـراکم گل جالیز به میزان قابل توجه کم شود. همچنین تنوع نژادهای محلی گـل جـالیز باعـث مـی شـود یـک گیاه تله در یک محل موفق ولی در محل دیگر ناموفق باشد.
•    تغذیه مناسب: کاهش حاصلخیزی، بالا بودن  PH خاک که در نتیجه منجر به عدم جذب عناصر غـذایی از طرف گیاه خواهد شد، باعث تشدید حضور گل جالیز در مزرعه می شود. بنابراین تغذیه مناسب گیاه قبل از کاشت و در طول مرحله داشت می تواند تا حدودی میزان خسـارت را کـاهش دهـد. گـل جـالیز شرایط قلیایی خاک را برای رشد بیشتر می پسندد.
•    وجین دستی: برای حذف گل جالیز هنگامی که سر از خاک بیرون آورده و قبل از گلدهی می تـوان از ابزار تیز برای قطع کردن آنها از سطح خاک اقدام کرد. کشیدن گل جالیز برای حذف آن باعث صدمه به ریشه های گوجه فرنگی می شود. بیرون بردن اندام های قطع شده گل جالیز از مزرعه مهم است زیرا حتی بدون وجود اتصال به میزبان هم قادر به گلدهی و تولید بذر هستند.
•    آفتاب دهی خاک: پهن کردن پوشش پلاستیکی در سطح در طول فصل گرم و آفتـابی سـال مـی توانـد در کاهش جمعیت این انگل موثر باشد. پوشش پلاسـتیکی روشـن (شـفاف) نسـبت بـه پوشـش تیـره از کارایی بهتری برخوردار است. درجه حرارت زیر پوشش پلاستیک باید به ۵۰ درجـه سـانتیگراد برسـد. مدت زمان لازم برای پهن بودن پوشش پلاستیکی در حدود ۶ هفته در یک آزمایش به دسـت آمـد. در یک آزمایش حداکثر عمق اثر گرما در خاک بسته به شرایط حداکثر تا ۱۵ سانتی متر بـود. شـخم و بـه هم زدن خاک پس از عمل آفتابدهی اثر آن را از بـین مـی بـرد. آفتابـدهی در خـاکی کـه کـود مرغـی مصرف شده اثر بیشتری دارد.
•    ارقام متحمل: ارقام اصلاح شده ای که دارای تحمل نسبی به گل جالیز هسـتند اجـازه رشـد انـدام هـای مکنده را به گل جالیز نداده و با کاهش تراکم گل جالیز عملکرد تا حدودی حفظ می شود. ایـن روش برای بعضی محصولات مانند آفتابگردان دارای موفقیت زیـاد بـوده ولـی بـرای گوجـه فرنگـی، بـاقلا و عدس چندان موفق نبوده است.
•    مبارزه بیولوژیک: در این روش با استفاده از عوامل بیماری زا مانند قارچ ها یا حشراتی مانند مگس گل جالیز که از گل جالیز تغذیه می کنند استفاده مـی شـود. بـه طـور کلـی هنـوز نتـایج قابـل توصـیه ای از آزمایشات برای استفاده از این روش ها به دست نیامده است ولی در بعضی مناطق دنیا تا حدودی موفق بوده اند.

 

مبارزه شیمیایی:

 

•    استفاده از علفکش عمومی در میزان مصرف بسیار کـم: اسـتفاده از رانـداپ بـه میـزان ۵۰ سی سی در هکتار در سه نوبت به ترتیب ۳۰، ۴۰ و ۵۰ روز پس از انتقال نشاء به مزرعه
•    استفاده از علفکش آپیروس (سولفوسولفورون  WG 75  ) بـه میـزان ۵۳ گـرم در هکتـار در ۲۰ روز پس از انتقال نشاء  – اما باید باقی مانده سم در خاک قبل از کشت بعـدی (ماننـد گنـدم) بررسی شود تا از حد مجاز بیشتر نباشد.
•    استفاده از علفکش های تدخینی: برای استفاده از علفکش های تدخینی می تـوان از واپـام به میزان ۱۰۰۰ لیتر در هکتار و به کمک ماشین مخصـوص تزریـق سـم در عمـق ۲۵-۲۰ سـانتی متر قبل از کشت گوجه فرنگی اقدام کرد. آبیاری قبل از کاربرد سـم واپـام در افـزایش تـاثیر آن ضروری است. در مواردی که تراکم گل جالیز بسیار زیاد است ضدعفونی می توانـد زمـین را تا حدی به وضعیت اولیه برگرداند.

به تازگی  کودی تولید شده است که می تواند گل جالیز را در مزارع گوجه فرنگی ، خیار، طالبی و خیار گلخانه ای کنترل کند

 

جالیزبان

 

دستورالعمل کلی مصرف کود

 

•    از ریزش و اسپری روی بوته های گوجه فرنگی خودداری شود ( اثر سوزندگی روی برگ بوته های پاشیده شده داشته و به همین دلیل از دریفت این ماده روی برگ و بوته خودداری شود ) .
•    مزرعه قبل از اسپری حتما آبیاری شود  (در مزارع تحت تنش از مصرف این کود خودداری شود ).
•    به دلیل تنوع کشت ارقام در مناطق مختلف اسپری روی بوته ها ی اصلی انجام نشود.
•    اسپری روی گل جالیز حتما به صورت کنترل شده انجام گیرد.
•    حداکثر ۵ روز پس از اسپری، این ماده به مرور جذب ساقه گل جالیز شده و سپس وارد مکینه شده و آن را می پوساند
•     پس از اسپری تا اثر کامل کود روی گل جالیز از کوددهی و آبیاری خودداری شود (حداکثر یک هفته پس از اسپری).
•    این ماده بذر کش نبوده و همراه با آب آبیاری توصیه نمی شود و فقط از طریق تماس با گل جالیز باعث از بین رفتن قسمت های هوایی و در نهایت مکینه آن می گردد.
•    چون بذر گل جالیز به مرور جوانه زده و از خاک خارج می شود حداقل دو نوبت اسپری مزارع پیشنهاد می شود.
•    در آلودگی های شدید توصیه ی شود : کود در چندین نوبت اسپری شود زیرا علاوه بر از بین بردن گل های جالیزی که به طور متناوب در مزرعه رشد می نماید باعث عدم گل دهی و به بذر رفتن گل های قبلی شده که منجر به تقویت و رشد عادی گیاه میزبان و باعث کم شدن بانک بذر گل جالیز در خاک مزرعه می گردد.
•    از اسپری روی جوانه های اولیه ( زرد رنگ ) گل جالیز تا ظهور اولین گل های بنفش در هر گل خودداری شود زیرا میزان جذب این کود هر چه کمتر باشد ( جوانه اولیه ) قدرت جذب و تغذیه مکینه گل جالیز هم کمتر می شود.
•    بذرهای سطحی گل جالیزی که تولید مکینه نموده زودتر از مکینه های سبز شده در عمق پایین تر ، تحت تاثیر کود قرار گرفته و خشک می شود زیرا دارای جوانه های جانبی کمتر و در نتیجه نفوذ بیشتر کود به ساقه ها و مکینه می گردد
•    این کود در مزارع با آبیاری جوی و پشته ، نواری ، قطره ای و ….. آزمایش گردیده و تفاوت معنی داری در آبیاری به شرطی که آبیاری کافی باشد ندارد.
•    این کود روی ارقام موبیل هلند، سوپر چف، بذور F1، کلجه ، انواع هیبریدها و خیار پر گل گلخانه ای آزمایش شده است
•    این ماده در گلخانه های خیار اصفهان و یزد و مزارع گوجه فرنگی استانهای خراسان رضوی (کشت و صنعت آستان قدس رضوی و فریمان ) خراسان شمالی (قوچان- فاروج- بجنورد) ، استان اصفهان و استان قزوین ( کشت و صنعت قزوین و باغات منطقه) ، هشتگرد و کرج آزمایش شده است.
•    به دلیل حساسیت متفاوت ارقام کشت شده گوجه فرنگی در نقاط مختلف کشور توصیه می شود قبل از مصرف در سطح کوچک آزمایش و در صورت عدم حساسیت در سطح وسیع مصرف گردد.
•    بلافاصله پس از برداشت محصول گوجه فرنگی، خیار، طالبی مزرعه شخم کامل شود ( از چرای دام در مزارع خودداری گردد).

 

طرز مصرف کود:

 

ابتدا سمپاش پشتی تلمبه ای که ترجیحا به نازل توخالی و یا توپر مجهز شده را از ماده کود پر نموده و سپس محافظ نازل را سر لانس سمپاش وصل نموده و با توجه به میزان رشد گل جالیز میزان کافی از این ماده را روی آن اسپری نموده به طوری که هیچ گونه دریفتی بر روی بوته و برگ های گوجه فرنگی نداشته باشد. در گیاهان آزمایش شده ( خیار کشت فضای آزاد، خیار گلخانه ای، طالبی و گوجه فرنگی ) بیشترین حساسیت را گوجه فرنگی استاندارد نشان داده است.

 

تذکر مهم :

 

  • از سر لانس بدون محافظ یا کاملا محافظ نشده در اسپری گوجه فرنگی خودداری شود.
  • در مزارع بسیار آلوده از گل جالیز حداقل ۲ تا ۳ نوبت و در مزارع تنک ۱ تا ۲ نوبت اسپری الزامی است ( زیرا گل جالیز به صورت نامنظم از سطح خاک خارج می شود ).

کانال تلگرام شرکت کشاورزی و دامپروری سرافراز هزارمسجد

احمد گنج بخش ( مدیره کل سایت )
احمد گنج بخش ( مدیره کل سایت )
کارشناس و فعال بخش کشاورزی ، متولده 1360 هستم... عاشق ورزش و موسیقی و یه گیگ فعال در زمینه های کامپیوتر و وسایل ارتباطی همراه

پاسخ دهید

error: عدم امکان کپی مطالب