زنجرک خرما و بررسی راهکارهای کنترل آن
2016-08-04
سرشاخه خوار پسته
سوسک سرشاخه خوار پسته
2016-08-09

سن گندم

سن گندم Eurygaster integryceps

سن گندم خطرناکترین آفت مزارع گندم

سن گندم

مقدمه

گندم به عنوان غذای اصلی جوامع بشری و محصول استراتژیک از اهمیت خاصی برخوردار میباشد (زرنگار ۱۳۷۴). این گیاه در شرایط متفاوت آب و هوایی و در خاکهای مختلف قادر به رشد و نمو است. بنابراین تمام سرزمین پهناور ایران با اقلیمهای متنوع خود کم و بیش عرضه کشت گندم می باشد (محقق نیشابوری ۱۳۷۰). با توجه به کمبود منابع آبی در ایران که مهمترین عامل محدود کننده توسعه سطح زیر کشت گندم می باشد، افزایش محصول گندم در واحد سطح در شرایط موجود می تواند به عنوان یکی از مهمترین روش ها در تولید بیشتر این محصول مورد توجه قرار گیرد. افزایش محصول نیز با اصلاح خاک، استفاده صحیح از منابع آبی، کشت مکانیزه، استفاده از بذور اصلاح شده، مصرف صحیح کودهای شیمیایی و حفظ محصول از خسارات آفات و بیماریها میسر می گردد. در حال حاضر، غلات ۷۰ درصد سطح زیر کشت گیاهان زراعی را تشکیل داده و ۵۰ درصد پروتئین مورد نیاز انسان را تأمین میکنند. خسارت ناشی از آفات، بیماریها و علفهای هرز در کشور ما حدود 35-30 درصد برآورد گردیده است که 12-10 درصد آن به حشرات زیان آور اختصاص دارد. بدین معنی که با مدیریت کنترل این عوامل، می توان 10-12 درصد عملکرد واقعی گندم را افزایش داد و آن را به حداکثر عملکرد قابل دسترس در شرایط دیم و آبی نزدیک تر ساخت . گندم سهم عمده ای در برنامه غذایی مردم کشور ما دارد. مصرف سرانه گندم کشور در حدود ۲۴۰ کیلوگرم بوده که این رقم بیش از دو برابر مصرف در دنیا می باشد (متوسط مصرف سرانه جهانی ۹۰ کیلوگرم است)، به همین علت گندم جایگاه ویژه ای در بین محصولات زراعی پیدا کرده است. سطح زیر کشت گندم آبی و دیم در سال زراعی ۹۱-۹۰، ۶۵۵۴۲۱۰ هکتار بوده است که سهم عمده ای در اقتصاد کشور دارا می باشد (بی نام، ۱۳۸۲). عوامل متعددی بر عملکرد محصول موثر می باشد که حفظ محصول گندم از خسارت آفات یکی از مهمترین روش ها در رسیدن به تولید بیشتر وبالاترین کیفیت محصول و گامی در جهت خود کفایی محصول گندم در کشور میباشد.

شناخت سن گندم

سن معمولی گندم با نام علمی Eurygaster integryceps put  با نام عمومی Sunn pest  از راسته Hemiptera  و خانواده Scutelleridae  می باشد (رجبی ۱۳۷۹) . سن گندم به علت نحوه زندگی خود، مشخصات متقاوتی دارد. بعضی از سن ها که در جاهای بلند مانند کوهستان ها زندگی میکنند و از علفهای همان محل تغذیه میکنند، جثه کوچکی دارند. بعضی دیگر از سنها که از مزرعه های گندم و جو تغذیه می کنند، جثه بزرگی دارند. از نظر شکل شتاسی حشرات کامل به طول ۱۳-۸ و عرض ۸-۵ میلی متر می باشتد (رجبی ۱۳۷۹، کریچلی ۱۹۹۸). رنگ حشره کامل متغیر و از زرد قهوه ای تا قهوه ای تیره، قرمز، سیاه و زرد کهربایی بوده که با لکه هایی تیره تر در زمینه روشن دیده می شود (رجبی ۱۳۷۹، عبداله ای ۱۳۸۳، کریچلی ۱۹۹۸). سر حشره مثلثی شکل و دارای شیاری باریک در وسط، نزدیک خط فاصل بین سر و سیته، دو چشم ساده و در گوشه جانبی سر، دو چشم مرکب دیده می شود (رجبی ۱۳۷۹، عبداله ای ۱۳۸۳). شاخک ۵ بندی، سپرچه طویل و برجسته که تمام قسمت پشت بدن و بخشی از بال های رویی را پوشانده است و از طرفین آن فقط کنار بال های مذکور و حاشیه ۵ حلقه آخر شکم که هر کدام در طرفین یک لکه سیاه دارد نمایان است .سن های نر و ماده را میتوان از روی حلقه های تناسلی از یکدیگر تشخیص داد .

سن گندم Eurygaster integryceps

تخم سن گندم کروی، سبز رنگ و ۱-0/7 میلی متر میباشد و معمولاً در دو ردیف و در هر دسته ۱۴-۱۰ عدد روی برگهای میزبان گذاشته شده و توسط ماده چسبناک، سطح تخمها به سطح برگ می چسبند.

سن گندم Eurygaster integryceps

سن گندم دارای ۵ مرحله پورگی میباشد. پوره های جوان سن اول تقریباً گرد و 1/2 میلی متر طول دارند. رنگ پوره ها سبز کمرنگ تا زرد بوده، به تدریج تیره شده و ۶۰-50 دقیقه بعد کاملاً سیاه می گردند. رنگ پوره ها پس از اولین پوست اندازی سرخ آجری است که تا زمان بلوغ تقریباً به همین حالت باقی می ماند. طول دوره پورگی در شرایط مساعد حدود یک ماه است (بهداد ۱۳۶۹، رجبی ۱۳۷۹) در پوره های سن دوم و سوم شکم روشن ، سر و قفس سینه تیره، اما در سن چهارم پورگی، بال های جلویی و در سن پنجم بال های عقبی شروع به رشد می نماید. نشو و نمای تخمها در شرایط طبیعی و دمای ۲۰ درجه سانتی گراد، حدود ۹ تا ۱۰ روز طول می کشد.

سن گندم Eurygaster integryceps

بعد از تفریخ تخمها، پوره ها قبل از آنکه به سمت خوشه ها پراکنده شوند به صورت دسته جمعی در اطراف پوسته های تخم شان باقی میمانند(عبدالهی ۱۳۸۳، کریچلی ۱۹۹۸). دوره تخم ریزی حشرات ماده در نهایت ۳۰ الی ۵۰ روز طول می کشد. طول دوره پورگی حدود ۲۰ تا ۴۵ روز است که مصادف با مرحله جوانه زنی تا خمیری شدن دانه های گتدم می باشد. دمای ۲۴-۲۰ درجه سانتی گراد و بارندگی 25 -32 میلی متر در ماه شرایط بهینه رشدی برای این حشره محسوب میگردد . پوره ها بیشتر عمرشان را روی ساقه و خوشه غلات سپری میکنند و در صورت گرمی هوا تغذیه خود را در طول شب ادامه میدهند. در گرمای روز، بیشتر پوره ها در جستجوی پناهگاهی در برگهای پایین تر یا در خاک هستند. سنهای بالغ نسل جدید برای بقای خود نیازمند کسب ذخایر چربی بیشتری می باشند. در سنین آخر پوره ها، تحرک کمتری دارند و اغلب به مدت چند ساعت بی حرکت باقی میمانند.

سن گندم Eurygaster integryceps

 

در این مرحله، اگر گندم ها زود برداشت شوند، این حشرات قادر نخواهند بود که به میزان کافی چربی در بدنشان ذخیره سازند و این مسئله در بقای آنها در آینده تاثیر زیادی خواهد داشت (عبداله ای ۱۳۸۳، کریچلی ۱۹۹۸). سنهای گندم در طول دوره زیستی، فقط ۱ تا 2/5 ماه بر روی گیاهان سبز به حالت یک حشره فعال بوده و بقیه سال را بر حسب منطقه فعالیت، به حالت استراحت در زیر پوشش گیاهی دامنه تپه ها یا در جنگلهای بلوط غرب کشور در زیر برگهای ریزش کرده بلوط و برخی دیگر از درختان و درختچه ها به سر می برند. این دوره استراحت دارای دو فاز می باشد:

– تابستان گذرانی در طول ماههای گرم و خشک در اخر تابستان و پائیز

– زمستان گذرانی در طول ماههای خیلی سرد و زمستان (رجبی1379، عبدالهای ۱۳۸۳، کریچلی ۱۹۹۸)

 جمعیت آفت در محلهای استراحت یا زمستان گذرانی اغلب مجتمع با تراکم حدود ۱۰ تا 120 سن در هر مترمربع میباشد.

سن گندم Eurygaster integryceps

این آفت برای رساندن خود به متاطق زمستان گذرانی قادر است مسافتی حدود ۵۰-۳۰ کیلومتر پرواز نماید (عبدالهی ۱۳۸۳، کریچلی ۱۹۹۸). مهاجرت سنهای بالغ زمستان گذران به سمت مزارع از اواخر اسفند و اوایل فروردین شروع شده و تا اواخر اردیبهشت ادامه دارد. حشرات کامل پس از استقرار و تغذیه، جفتگیری و تخم ریزی می نمایند. با اتمام سنین پورگی و در نهایت ظهور حشره کامل نسل جدید، یک نسل تکمیل می گردد. ظهور حشرات بالغ مصادف با گرم و خشک شدن هوا می باشد. مهمترین میزبان های سن گندم، ارقام مختلف گندم، جو و چاودار است که حشره به آنها حمله کرده و از آنها تغذیه میکند (رجبی ۱۳۷۹).

سن گندم Eurygaster integryceps

مراحل زندگی سن گندم به طور خلاصه

زندگی سن گتدم سه مرحله دارد.

حشره کامل

حشره کامل پس از ورود به مزرعه از برگ، ساقه و جوانه مرکزی گیاه گتدم تغذیه می کند. بعد از یک تا دو هفته تغذیه، سن مادر جفتگیری میکند و هر حشره ماده حدود 70تا 80 تخم در دسته های 14 تایی زیر برگ های گندم میگذارد. تخمها پس از مدتی باز می شوند و پوره ها (نوزادان سن ) خارج می شوند.

پوره ها

 پوره ها 5 مرحله را میگذرانند تا به حشره کامل نسل جدید سن تبدیل شوند. پوره های سن اول خیلی کوچک و تیره رنگ هستند و در قسمت پایین بوته های گتدم و پشت برگ ها در سایه زندگی میکنند. پوره های سن اول تا اواسط سن دوم بدون حرکت و تغذیه میمانند. پس از این مرحله، دوره تغذیه و رشد شروع میشود. هر چه پوره ها بزرگتر می شوند، از گندمها بیشتر تغذیه میکنند و خسارت زیادی میزنند.

سن بالغ

پس از آنکه دوره تغذیه سنهای بالغ نسل جدید تمام شد، آنها به مکان های تابستان گذرانی می روند. این عمل برای دور شدن از گرمای محیط مزرعه برای سن ها لازم است تا در یک محیط آرام و خنک استراحت کنند. پس از بارندگی های پاییزه، سن ها محل خود را عوض می کنند و به قسمتهای جنوبی و آفتابی می روند و تا پایان زمستان در آن مکان ها باقی می مانند.

سن گندم Eurygaster integryceps

شدت و شیوه خسارت

خسارت سن به گیاه گندم به دو صورت کمی و کیفی می باشد.سن مادر خسارت خود را منحصرا به صورت کمی وارد میکند . در صورتیکه خسارت پوره ها و نسل جدید حشره کامل هر دو جنبه کمی و کیفی را در بر دارد .

آثار خسارت سن گندم ( سن زدگی )Eurygaster integryceps

You must be logged in to view the hidden contents.
احمد گنج بخش ( مدیره کل سایت )
احمد گنج بخش ( مدیره کل سایت )
کارشناس و فعال بخش کشاورزی ، متولده 1360 هستم... عاشق ورزش و موسیقی و یه گیگ فعال در زمینه های کامپیوتر و وسایل ارتباطی همراه

1 دیدگاه

  1. نرگس منصوری گفت:

    سلام
    ممنون از مطالب کاملتون به همراه تصاویر مربوطه
    بسیار عالی

پاسخ دهید

error: عدم امکان کپی مطالب