زنجرک خرما و بررسی راهکارهای کنترل آن

مقدمه
خرما یکي از محصولات مهم باغي است که داراي سابقه کشت طولاني در ایران و جهان مي باشد. خرما از دیرباز مورد توجه انسان بوده بطوري که در ادیان و کتاب مقدس از آن بعنوان درخت زندگي نام برده شده است. کشور ایران با سطحي بالغ بر ۲۳۰ هزار هکتار و تولیدي حدود هشتصد هزار تا یک میلیون تن بزرگترین کشور خرماخیز جهان به لحاظ سطح زیرکشت و تولید است. این موقعیت همواره با چالش هاي گوناگوني مواجه بوده و حضور عوامل خسارتز اي گیاهي در نخلستان هاي کشور از مهم ترین آنها مي باشد که زنجره خرما داراي موقعیت ویژه اي است.

زنجره خرما
ommatissus Iybicus
داراي موقعیت اکولوژیث اختصاصي در مناطق نیمه گرمسیري و جنوب فلات ایران تا سواحل خلیج فارس و دریاي عمان است. توان خسارتزایي بالا و تنوع و روش هاي مبارزه از جمله عواملي است که پردازش به این آفت را ضروري مي نماید.
مجموعه حاضر حاوي آخرین یافته هاي تحقیقاتي ، پیرامون بیولوژي، میزبان ها، مناطق انتشار، دشمنان طبیعي، روش هاي مبارزه با زنجرهاي خرما در داخل و خارج از کشور و همچنین نحوه اجراي عملیات مبارزه با هر یک از آفات فوق طي سالهاي ۱۳۷۴ لغایت ۱۳۸۲، تحلیل مبارزه سال ۱۳۸۳ با ذکر سطوح مبارزه، میزان مصرف، کارایي سموم و تبیین مشکلات موجود و ارائه پیشنهادات کاربردي در جهت رفع معضلات را در اختیار قرار مي دهد.
مناطق انتشار زنجره خرما
زنجره ي خرما در کشور هاي مصر – عراق – لیبي – کویت – عمان – امارات متحده عربي – عربستان صعودي – قطر – بحرین – سودان – فلسطین اشغالي و در ایران نیز استان هاي کرمان – فارس – هرمزگان – اصفهان – یزد – خراسان – بوشهر – سیستان و بلوچستان و خوزستان و جیرفت پراکنش دارد.
  میزبان هاي زنجره ي خرما
زنجره ي خرما علاوه بر درخت خرما به نخل زینتي
Chamerops humilis و نارگیل خسارت وارد مي آورد ، لازم بذکر است خسارت بر روي درخت نارگیل بصورت انتقال عوامل بیماریزا بوده و غیرمستقیم مي باشد.
بررسي وضعیت سیستماتیلث زنجره ي خرما
زنجره خرما
ommatissus lybicus
از راسته جوربالان Homoptera
زیرراسته Auchenorrhyncha
بالا خانواده Fulgoridea
و خانواده ي Fulgoridae
بوده که به لحاظ داشتن خصوصیات زیستي و مرفولوژیث از سایر خرطوم مفصلي هايAuchenorrhyncha متمایز شده است.

گونه Ommatissus lybicus Bergevin

Ommatissus lybicus BergevinOmmatissus lybicus Bergevin

خصوصیات حشره کامل Adult
حشره ماده :
حشره کامل ماده به رنگ زرد مایل به سبز بوده و طول بدن آن به ۵-۷ میلي متر مي رسد. روي بدن آن چهارده لکه سیاه وجود دارد که دو عدد از آنها در قسمت پیشاني و دو عدد دیگر در قسمت عقب پشت سینه اول قرار دارد . روي حلقه هفتم و هشتم شکم نیز لکه هاي سیاه رنگ وجود دارد. تخم ریزماده در انتهاي شکم از دو زائده اره مانند تشکیل شده که براي قراردادن تخم ها در داخل بافت گیاه استفاده مي گردد.
حشره نر :
حشره کامل نر داراي بدني بطول ۴-۳ میلي متر بوده که فاقد لکه هاي سیاه در حلقه هاي هفتم و هشتم است. حشرات نر و ماده داراي یاث جفت چشم مرکب قرمز رنگ هستند که در طرفین سر قرار دارند.
سایر مشخصات حشره کامل زنجره به شرح زیر مي باشد :
شاخک ها از زیر چشم مرکب خارج شده اند و در دو بند اول پوشیده از نقاط حساس، گیرنده عصبی مي باشند که بند مزبور بوسیله ي موي نازکي امتداد پیدا مي کند. چشم ساده به تعداد سه عدد روي قسمت هاي گیجگاهي و یک چشم ساده در پائین پیشاني قرار دارد. بال جلویي ممکن است کاملا غشایي و یا فقط در نصف جلویي غشایي و نصف قاعده اي شاخي باشند. طرز رشد پیش ران (Coxa) پاهاي وسطي که از محور طولي بدن انحراف پیدا کرده و دور شده اند و طول آن مساوي با مجموع طول پیش ران هاي جلویي و عقبي است در صورتي که در سایر جنسهای Cicadinea ، پیش ران هاي وسطي کوتاه و نزدیک به هم است.
خصوصیات مرحله تخم (Egg)
تخم در این حشره بیضی شکل بطول 0/8 – 0/5 میلی متر به شکل گلابي و کمي برآمده است . حشره ماده در زمان تخم ریزي، تخم ریز خود را در بافت گیاه فرو کرده و سوراخي به قطر 0/2 و عمق 0/5 میلي متر ایجاد مي کند. حشره کامل داخل هر سوراخ یک تخم مي گذارد که در روي خطوط مستقیم نزدیک بهم و در یک ردیف قرار دارند. در هر ردیف ۵-۲ تخم بصورت عمودي و کمي مورب مشاهده مي شود و محل تخمگذاري زنجره اغلب در سطوح رویی و زیرین برگچه هاي خرما بوده و به ندرت روي دم برگچه ها و دم خوشه ها صورت می گیرد. بافت نرمتر گیاه محل مناسبی برای تخم ریزی آفت است . نحوه ي فروکردن تخم در بافت گیاه بوسیله زنجره بدین ترتیب است که حشره ابتدا رگبرگ را سوراخ و مقداري از مواد گیاه را بصورت خاک اره خارج مي کند ، مواد مذکور در اطراف سوراخ جمع شده و محل تخمگذاري منظره هلالي یا نیمدایره اي پیدا می کند. لازم به ذکر است سوراخ هاي محل تخمگذاري در بافت گیاه باعث قطع جریان شیره گیاهي مي شود

 Ommatissus lybicus   زنجرک خرما

خصوصیات مرحله پورگي (Nymphal)
زنجره خرما داراي ۵ سن پورگي مي باشد. که در سنین اول برنگ سفید و در سن هاي بالاتر برنگ زرد متمایل گردیده و لکه هاي سیاه رنگ بر روي بدن ظاهر مي شود. علائم ظهور بال از سن سوم به بعد قابل مشاهده است که در سن پنجم پورگي کاملا واضح مي شود. پوره زنجره پس از خروج از تخم و در انتهاي شکم داراي ۱۶ عدد رشته مویی است که با افزایش سن بر طول آنها افزوده مي گردد. طول بدن پوره سن یک بطور متوسط ۱/۱ میلي متر، سن دوم 1/2 میلي متر، سن سوم ۲/۲ میلي متر سن چهارم ۳ میلي متر و سن پنجم 3/7 میلي متر است.
زیست شناسی زنجره خرما
زنجره خرما در ایران براي نخستین بار توسط مرحوم افشار در سال ۱۳۱۷ گزارش گردیده است. زنجره خرما حشره اي است سایه پسند، و داراي ۲ نسل در سال مي باشد. که نسل تابستانه و زمستانه نامیده مي شوند. در جنوب ایران خروج پوره هاي زنجره از تخم هاي زمستانه از نیمه دوم اسفند شروع شده و تا اوایل خرداد سال بعد ادامه مي یابد پوره ها از بدو خروج از تخم تا مرحله بلوغ پنج بار تغییر سن مي دهند. دوره رشد پوره ها حدود ۴۵ روز طول می کشد. زنجره هاي نسل دوم (بالدار) از اوایل اردیبهشت ظاهر و تا اواخر تیرماه مشاهده مي گردند. مدت زندگي آنها حدود ۲۰ روز مي باشد. که زنجره ها طي این مدت جفتگیري تخم ریزي مي کنند. این تخم ها بعدا نسل تابستانه آفت را تشکیل مي دهند. تخم ریزي نسل تابستانه زنجره خرما در نخلستان هاي جنوبي کشور از اواسط اردیبهشت تا اوایل مرداد دیده مي شود. خروج پوره هاي تابستانه از اواسط تیرماه با تفریخ تخم شروع و تا اواخر مهر طول مي کشد. زنجره هاي بالغ نسل دوم تابستانه پس از جفتگیری از شهریور ماه شروع به تخم ریزي نموده که از شهریور تا مهر ادامه دارد. این تخم ها نسل زمستانه را تولید کرده و تمام زمستان را به حالت تخم داخل رگبرگ ها باقي مانده و در اواخر اسفند ماه پوره هاي زمستانه ظاهر مي شوند. در مناطق مرکزي ایران شامل یزد و کرمان شروع تخمگذاري نسل زمستانه از نیمه اول مهرماه، ظهور پوره حاصل از تفریخ تخم ها از اوایل فروردین ماه، ظهور حشرات کامل از اوایل خرداد آغاز مي گردد بگونه اي که مدت نسل زمستانه حدود ۲۳۵ – ۲۱۵ روز است. نسل تابستانه در این مناطق با تخمگذاري از هفته اول خرداد آغاز و ظهور پوره حاصل از تفریخ تخم از هفته اول مرداد و ظهور حشرات کامل نسل تابستانه از نیمه اول مهرماه مشاهده می گردد. در این مناطق مدت نسل تابستانه ۱۴۵ – ۱۲۵ روز است. بر اساس مطالعات بعمل آمده در مناطق نخل خیز کشور فرم غالب زنجره خرما در طي ماههاي سال بشرح زیر مي باشد.
ماههاي اذر – دي – بهمن – اسفند بصورت تخم ، ماه فروردین (تخم – پوره)
ماههاي اردیبهشت و خرداد پوره و حشره کامل ، ماههاي تیر و مرداد تخم شهریور پوره و ماه مهر حشره کامل.

 Ommatissus lybicus   زنجرک خرما
نحوه ي خسارت
خسارت زنجره ي خرما را مي توان در دو مرحله رفتار تخم ریزي و تغذیه حشرات کامل و پوره تقسیم بندي نمود. در مرحله رفتار تخم ریزي همانگونه که اشاره شد حشره ماده آفت ، تخم ریز خود را در بافت هاي زنده و رگبرگ میاني برگچه ها فرو برده و باعث قطع جریان شیره گیاهي و از بین رفتن بافت زنده درخت و سلول هاي گياهي محل اطراف تخم ریزي مي گردد.

نحوه ي دیگر خسارت مربوط به پوره و حشره کامل است بدین ترتیب که در این دو مرحله پوره و حشرات کامل با فرو بردن خرطوم در داخل بافت برگ از شیره گیاهي تغذیه و قسمت زیادي از این مواد بصورت عسلک از بدن حشره دفع مي شود و باعث آغشته شدن سطح برگ به شیره شده که موجبات ایجاد اختلال در اعمال حیاتي گیاه، ضعف و نامرغوبي میوه ها مي شوند و سطح رویي و زیرین برگ و گاهي حتي میوه ي خرما آلوده به فضولات زنجره شده و چسبناک مي گردند که قشري از قارچ فومازین همراه با گردوغبار تمام قسمت هاي یاد شده را در بر می گیرد. در نتیجه برگ درختان خرما از سبز روشن به صورت سبز مایل به زرد تغییر مي یابد که باعث ضعف درخت مي گردد در این حالت تدریجا میوه ها چروکیده و خشکیده و کم شهد میگردند .
پیش بیني و تعیین درجه خسارت زنجره خرما
خسارت زنجره خرما را از طریق شمارش تعداد تخم هاي آفت بر روي برگچه مي توان تشخیص داد در آلودگي شدید تعداد تخم در هر برگچه ۱۰ عدد به بالا و در آلودگي متوسط ۱۰-۵ عدد و در آلودگی کم پائین تر از ۵ عدد است ، البته اعداد فوق بر اساس عوامل موثر در طغیان زنجره خرما نوع رقم – میزان باردهي – شرایط آب و هوایي قابل تغییر مي باشد.

خسارت  Ommatissus lybicus   زنجرک خرما
عوامل موثر در طغیان زنجره خرما
– عوامل جوي
1- درجه حرارت : درجه حرارت یکي از مهم ترین عوامل در طغیان زنجره خرما مي باشد بدین ترتیب که در مناطق مرکزي ایران در صورت افزایش دما در تابستان و کاهش آن به زیر صفر درجه در زمستان باعث از بین رفتن تخم هاي زمستان گذران مي گردند. بعنوان مثال کاهش شدید درجه حرارت در زمستان سال هاي ۷۰، ۷۱، ۷۳ و ۷۴ در شهرستان بم باعت کاهش جمعیت ۴۵ تا ۴۸ درصدي آفت در سال هاي یاد شده گردید و از سوي دیگر افزایش دما در تابستان به دلیل اینکه زنجره خرما تخم خود را در مراحل بافت برگ قرار مي دهد باعث تلفات تخم مي گردد.
2- رطوبت: رطوبت رابطه ي مستقيمي با طغیان زنجره دارد و در نخلستان هاي جنوبي کشور هر قدر که میزان رطوبت بالا باشد ظغیان زنجره بیشتر خواهد بود و مشاهده گردیده میزان تخم گذاري بر روي درختانی که در حاشیه نهرهاي آب قرار دارند بیشتر است.
3- نور : همانطور که اشاره شد زنجره ي خرما آفتي سایه دوست و آفتاب گریز است لذا وجود سایه در ایجاد کانون و طغیان زنجره موثر مي باشد و آفت، تخم هاي خود را در نقاطی که کمتر در معرض آفتاب قرار دارند مي گذراند.
4- باد : رشد جمعیت زنجره با سرعت باد رابطه عکس دارد چرا که باد مانع از تخمگذاري حشرات کامل و نیز جابجایي پوره ها میگردد.
5- باران : باران از یک سو باعث تمیز کردن درختان از وجودشیره هاي زنجره گردیده و از سوي دیگر باعث فاسد شدن تخم هاي آفت مي شود.
عوامل غیرجوي
– تراکم نخلستان ها : هر قدر میزان تراکم نخل در نخلستان بیشتر باشد جمعیت زنجره خرما افزایش بیشتري خواهد داشت زیرا در نخلستان هاي متراکم به دلیل رقابت براي جذب نور خورشید، برگ ها بزرگتر و داراي بافتي علفی تر و مناسب براي تخمگذاري و تغذیه آفت خواهند بود. وجود سایه در نخلستان هاي انبوه باعث افزایش تخمگذاري و فعالیت آفت گردید، و نیز متراکم بودن نخلستان مانع از جابجایی و فعالیت زنجره خواهد شد.
– هرس قبل از تخمگذاري زنجره باعث مهاجرت پوره هاي آفت به برگ هاي بالایي شده و حشرات کامل در همانجا مجبور به تخمگذاري خواهند گردید که این مسئله باعث افزایش ۲۰ درصدي جمعیت خواهد شد. زیرا در حالت عادي آفت تخمگذاري بر روي ردیف هاي پایین را ترجیح داده بگونه اي که بر اساس مطالعات بعمل آمده در شهرستان بم، میزان و درصد تخمگذاري روي ردیف هاي اول یعني پایین ترین تا دهم یعني بالاترین ردیف به ترتیب ۱۷، ۱۴، ۱۱، ۱۲، ۸، ۱۱، ۸، ۷، ۶، ۳ درصد بوده که تقریبا سیر نزولي داشته است .
– نوع رقم نخل : زنجره ي خرما داراي رفتار ترجیحي بر روي برخي ارقام خرما است که بر اساس بررسي هاي بعمل آمده ارقام زاهدي – هلیله اي – مضافتي – کروت – داراي بیشترین حساسیت و ارقام خضراوي – حلاوي – خلیلي – عبداللهي – داراي کمترین حساسیت به آفت مي باشند.

 Ommatissus lybicus   زنجرک خرما
روش هاي کنترل زنجره ي خرما
روش هاي کنترل زنجره ي خرما در خارج از کشور
همانطور که اشاره شد زنجره ي خرما در کشور هاي مصر – عراق – کویت – لیبي – عمان – امارات متحده عربي – عربستان صعودي – قطر – بحرین – سودان و فلسطین اشغالي انتشار دارد. در کشور مصر هیچ روشی براي کنترل آفت اعمال نمي گردد، در کشور هاي ليبي و کویت و عربستان سمپاشي زمیني در صورت لزوم انجام مي شود و در امارات متحده عربي محلولپاشي ماه هاي مه تا اکتبر مصادف با اردیبهشت تا مهر، صورت می گیرد. در عراق مناطق کاشت خرما در ماه مه (دهه دوم اردیبهشت) بوسیله هواپیما سمپاشي هوايي مي گردد. در عمان سمپاشي هوایی از سپتامبر تا نوامبر مصادف با شهریور تا آبان انجام و در مواردي نیز محلولپاشي زميني در مهار نسل هاي اول و دوم آفت انجام مي شود. کنترل شیمیایی آفت در ماه مه مصادف با اردیبهشت ماه زماني صورت مي گیرد که انتظار مي رود ۷۵% تخم ها تفریخ شده باشد ولي سمپاشی هوایی در این زمان ممکن است باعث طغیان کنه هاي تارتن شود به همین علت در برخي کشورها ترجیح داده مي شود تا عملیات سمپاشي در ماههاي سپتامبر تا اکتبر مصادف با شهریور تا مهرماه یعني زماني که پوره ها در سنین سوم تا پنجم هستند اجرا شود.
مهم ترین دشمنان طبیعي زنجره خرما که از خارج کشور گزارش شده اند عبارتنداز :
بالتوري شکارگرChrysopa sp
زنبور ﭘﺎرازﻳﺘﻮﺋﻴﺪ .Bracon sp
زنبور ﭘﺎرازﻳﺘﻮﺋﻴﺪ Goniozus sp
کفشدوزک هاي شکارگر خانواده ي coccinellidae شامل
Coccinella septempunctata.
Coccinella udecimpunctata
Chilochorus bipustulatus
کفشدوزک هاي شکارگر جنس scymnus شامل
Scymnus syriacus
Scymnus araraticus
Exochomus nigripennis کفشدوزک
Chalcididae زنبورهای

روش هاي مبارزه با زنجره خرما در داخل کشور
مبارزه ي بیولوژیک
مهمترین دشمنان طبیعي زنجره خرما که از ایران گزارش شده اند عبارتنداز :
Chrysopa carneaبالتوری شکارگر
زنبور یارازیتونید .Bracon sp
کفشدوزک شکارگر نقاب دار دونقطه اي coccinellidae شامل
Coccinella septempuctata

Coccinella udecimpunctata
Chilochorus bipustulatus
کفشدوزک هاي شکارگر جنس scymnus شامل
Scymnus syriacus
Scymnus araraticus
chilochorus bipustulatus کفشدوزک شکارگر
زنبورهاي خانواده ي Chalcididae

کوددهي مناسب
بر اساس مطالعات بعمل آمده در درختاني که به نوعي دچار فقر مواد کم مصرف و پرمصرف مي باشند میزان خسارت زنجره خرما بیشتر بوده و این مورد بخصوص در درختاني که داراي دچار فقر پتاس مي باشند، بیشتر است لذا استفاده از سولفات پتاسیم بطور متوسط به میزان ۴۰۰-۲۵۰ گرم به ازاي هر نفر نخل از اواسط بهمن تا اواسط اسفند مي تواند موجبات تقویت درخت و جبران خسارت ناشي از فعالیت زنجره و نیز ضخیم شدن بافت برگچه ها و کاهش فعالیت آفات مکنده از جمله زنجره خرما گردد. لازم به ذکر است توصیه ي کودي بر حسب نتایج آزمایش مربوط به تجزیه خاک و میزان پتاسیم قابل جذب در خاک قابل ارائه است لذا توجه به جدول ذیل ضروري مي باشد.

 Ommatissus lybicus   زنجرک خرما

هرس به موقع نخل
حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از تخم هاي زنجره بر روي برگهاي پایین گذاشته مي شود و در صورت حذف دو ردیف اول و دوم مي توان باعث کاهش تخمگذاري گردد. لازم بذکر است توجه به زمان هرس ضروري بوده و بهترین زمان آن حدود اسفند و تیر ماه است و در صورت هرس زودهنگام موجبات تخمگذاري بر روي ردیف هاي بالاتر و خسارت بیشتر فراهم مي گردد.

 Ommatissus lybicus   زنجرک خرما
ایجاد فضاي مناسب با حذف پاجوش یا تنه جوش
با حذف پا جوش و تنه جوش و خارج کردن آنها از باغ مي توان میزبان هاي آفت را از بین برده و با جلوگیري از ایجاد سایه و رطوبت مانع از افزایش جمعیت آفت گردید.
حذف درختان اضافه برای ایجاد فضاي مناسب در نخلستان
براي ایجاد فضاي مناسب در زمان احدات نخلستان و یا حذف درختان اضافه موجود رعایت فاصله ي ۱۰*۱۰ متر بعنوان بهترین گزینه مطرح شده است. در مناطقي از شهرستان بم که این عملیات با همکاري باغداران انجام شده نتایج مثبتي حاصل گردیده بگونه اي که تا ۲۰ درصد از جمعیت زنجره در سال هاي پس از اجراي عملیات کاهش یافته است.
استفاده از تله ها و نوارهاي زردرنگ چسبدار در کنترل زنجره ي خرما

پس از نتایج موفق حاصل از کاربرد تله و نوارهاي زرد چسبدار و مهار پسیل پسته استفاده از ادوات براي اولین بار و در سال ۱۳۷۹ توسط آقاي مهندس آهنگران کارشناس اداره ي حفظ نباتات شهرستان بم مطرح و به دلیل رضایت بخش بودن نتایج پس از آن در سال هاي ۸۰، ۸۱ و ۸۲ و ۸۳ بصورت روشي مناسب در چارچوب مدیریت تلفیقي ICM.IPM در مناطق نخل خیز کشور به اجرا در آمده است. اهمیت استفاده از این روش زماني مشخص گردید که رویکرد سازمان حفظ نباتات کشور در جهت کاهش سطوح سمپاشي هوایی در مهار آفات مهم نخیلات پررنگ تر گردید و امروزه مي توان به جرئت عنوان نمود که در صورت استفاده از تله و نوارهاي زردرنگ و تلفیق آن با سایر روش هاي غیر شیمیایی نیازي به سمپاش هوایي براي مبارزه با نسل دوم زنجره ي خرما نمي باشد.
مشخصات تله ها و نوارهاي زردرنگ
تله هاي زردرنگ استفاده شده در نخلستان هاي کشور داراي ابعاد ۴۰*۳۰ سانتي متر مي باشد که جنس آنها از پلی اتیلن است.
نوارهاي زردرنگ نیز به عرض ۴۰ سانتي متر و به طول چندین متر بوده که جنس آنها از پلاستیک مي باشد براي کاربرد تله ها و نوارهاي مزبور و با هدف جلب حشرات کامل زنجره خرما از چسب مصنوعي که تولید داخل بوده و یا از ماده ي روغني STP استفاده مي گردد که بدلیل شفافیت از کارایی مناسبي برخوردار است. براساس آزمایشات بعمل آمده طیف نوري رنگ زرد بکار گرفته شده براي مهار زنجره خرما ۵۹۰ تا ۵۹۸ نانومتر مي باشد تا باعث جلب آفت گردد و براي تعیین زمان ظهور و اوج حشرات کامل در جهت مقاصد پیش آگاهي و تخمین تعداد تخم و پوره هاي نسل بعدي از یک سو و مهار حشرات کاملا جلب شده و کاهش جمعیت انتقالي از سوي دیگر کاربرد دارد. در مطالعات بعمل آمده نکات ذیل در کاربرد تله هاي زرد قابل توجه است.
محل نصب کارت و نوارهاي زردرنگ
با توجه به بیولوژي آفت هر قدر محل نصب تله به محل زندگي آفت نزدیکتر باشد کارایي تله و نوار زردرنگ بیشتر است لذا بهترین محل نصب ادوات مزبور زیرتاج درخت است که باعث جلب حشرات کامل و پوره هاي جهنده آفت مي گردد .
جهت جغرافیایي نصب کارت و نوارهاي زردرنگ
بر اساس مطالعات بعمل آمده، بهترین جهت جغرافیایي نصب تله هاي زردرنگ به ترتیب غرب، جنوب، شمال و شرق مي باشد.
ساعات جلب آفت به تله هاي زردرنگ
بر اساس مطالعات بعمل آمده بیشترین جلب زنجره به تله هاي زردرنگ درساعت ۱۰ الی ۱۲ صبح صورت می گیرد و کمترین آنها مربوط به ۱۲ تا ۱۴ و ۱۸ تا ۲۰ است .
تخمین میزان جلب آفت به تله هاي زردرنگ بر اساس مشاهدات بعمل آمده در نخلستان هاي مناطق مختلف کشور جلب زنجره خرما به تله هاي زردرنگ در نسل دوم بدلیل فعالیت آفت بیش از نسل اول بوده و در سطح یکصد سانتي متر مربع نوار، در نسل دوم تا ۱۰۰ عدد و در نسل اول تا ۸۵۰ عدد زنجره شمارش گردیده است .

 Ommatissus lybicus   زنجرک خرما
مبارزه ي شیمیایي با زنجره خرما

 Ommatissus lybicus   زنجرک خرما
عملیات مبارزه ي شیمیایي با زنجره خرما در قالب مبارزه زمیني و هوایي انجام می گیرد. این عملیات براي مهار پوره هاي زنجره براساس شرایط آب و هوایي هر منطقه متغیر است ولي دامنه ي زماني از دهه سوم فروردین ماه تا دهه دوم تیرماه را در بر می گیرد. در سال ۱۳۸۲، بیشترین سطح مبارزه ي شیمیایی به استان کرمان ، با ۳۵۱۰ هکتار به تفکیک ۱۸۲۰ هکتار زمیني و ۱۶۹۰ هکتار هوایی و کمترین آن به استان اصفهان با ۵۰ هکتار مبارزه ي زمینی تعلق داشته است . در سال ۱۳۸۲ سموم استفاده شده در مهار زنجره خرما ، دیازینون امولسیون ۶۰ % با دوز توصیه شده ۲ در هزار در مبارزه ي زمیني و ۲ لیتر در هکتار در مبارزه هوایي و سم رلدان امولسیون ۴۰% با دوز توصیه شده ي ۲ در هزار در سمپاشي زمیني و ۲ لیتر در هکتار مبارزه ي هوایي بوده است.
ارزیابی عملیات مبارزه با زنجره خرما در استان هاي نخل خیز کشور
استان هرمزگان
زنجره خرما در استان هرمزگان از آفات کليدي نخیلات است و در اصطلاح محلي شیرو نامیده مي شود . این آفت داراي ۲ نسل بوده تفریخ تخم ها و خروج نسل زمستانه زنجره از اواسط اسفندماه شروع و تا اواخر اردیبهشت ادامه مي یابد. پوره هاي خارج شده از تخم پس از گذراندن چندین نسل پورگي که حدود ۴۵ روز طول مي کشد تبدیل به حشره بالغ شده که تا اواخر اردیبهشت مي توان حشرات بالدار نسل زمستانه را مشاهده نمود. در طول این دوره یعني اواخر اردیبهشت تا اوایل تیرماه حشرات بالغ سن هاي مختلف نسل زمستانه زنجره جفت گیري کرده و تخم هاي نسل تابستانه بوجود مي آید. تخم هاي نسل تابستانه آفت در مردادماه شروع به تفریخ شدن نموده بطوري که تا نیمه اول مهرماه پوره هاي زنجره قابل مشاهده است. حشرات بالغ نسل تابستانه پس از جفت گیري، تخمگذاري نموده که تا اواخر مهرماه بطول مي انجامد و تخم هاي نسل زمستانه تشکیل مي گردد. از این به بعد که دوره رشد و نمو جنین درون تخم است معمولا تا اسفندماه طول کشیده و از اواسط اسفندماه مجددا شاهد تفریخ تخم و تکرار سیکل آفت در نخلستان هاي استان هرمزگان مي باشیم. این آفت به ارقام مضافتي – پیارم – خنيزي – خاصویي – شاهاني – مرداسنگ – آلومهتري – هلیلي – شیخ عالي – زرک و کلک سرخ خسارت مي زند. زنجره خرما در مناطق فین، قلعه قاضي – خورگو – سرخون شهرستان بندر عباس و بخش مرکزي رودخانه – برنطیق – غیبي – کمیز – بالاشهر – جغبن – زیارتعلي شهرستان رودان و نزرج – محدونیه – برآفتاب – به غني – مرکزي – مرکز احمدي شهرستان حاجی آباد و مرکزي بخش سندرک – ماکیان – گورزانک – راونگ – حاج خادمي و تلنگ شهوار شهرستان میناب فعالیت دارد. در سال ۱۳۸۳ در استان هرمزگان در سطح ۳۵۸۸ هکتار بصورت شیمیایی با زنجره ي خرما مبارزه شده که ۲۸۲۰ هکتار آن مبارزه هوايي و ۷۶۸ هکتار مبارزه زمیني بوده است در این استان تلاش هاي زیادي براي کاهش سطح مبارزه هوایی انجام که با تقویت شبکه هاي مراقبت و پیش آگاهي عملیات مبارزه هوایی از ۶۲۲۲ هکتار در سال ۱۳۷۴ به ۲۸۲۰ هکتار در سال ۱۳۸۳ رسیده است که با توجه به مسائل موجود در خور توجه و قدرداني است.
استان فارس
زنجره خرما در استان فارس اصطلاحا شیرو نامیده مي شود و در مناطق فراشبند، دهرم شهرستان فیروزآباد، منطقه خشت کازرون، جویم لارستان، فورگ و آبشور داراب از آلودگی بیشتري برخوردار است در شهرستان جهرم علیرغم سطح بالاي کشت نخیلات ، آفت از تراکم چنداني برخوردار نیست. این آفت در سال دو نسل داشته و پوره هاي نسل اول آن در فصل بهار و نسل دوم اواخر تابستان و اوایل پاییز فعالیت مي نماید. بر اساس بررسي هاي بعمل آمده در کانون هاي آلودگي نخلستان هاي استان فارس، کلیه تخم هاي زمستان گذران آفت در دهه اول خرداد تفریخ شده، عمده جمعیت بصورت پوره و درصدي نیز از پوره تبدیل به حشره ي کامل شده اند. همچنین حداکثر جمعیت نسل دوم آفت مصادف با زمان رسیدن محصول بوده و هنگام برداشت، جمعیت بالایی از پوره ها و حشرات کامل را مي توان روي درخت مشاهده نمود که شیره ي حاصل از فعالیت آفت در این نسل قابل توجه است. در نخلستان هاي استان فارس به دلیل مخلوط بودن باغات از نظر ارقام خرما، برداشت محصول تدریجي بوده و لذا انجام سمپاشي با نسل دوم آفت توصیه نمي گردد. عملیات مبارزه شیمیایي با زنجره ي خرما استان فارس در سطح ۳۲۲۳ هکتار انجام شده که کلا به مبارزه زمیني اختصاص داشته هیچگونه مبارزه هوایي با آفت انجام نشده است و بدین ترتیب استان فارس بعنوان اولین استان نخل خیز کشور است که در راستاي حذف کامل سمپاشی هوایي براي مهار زنجره خرما قدم برداشته است. سموم استفاده شده در استان دیازینون امولسیون ۶۰% و رلدان امولسیون ۵۰% بوده که با دوز توصیه شده ۲ در هزار مصرف شده اند.
  استان کرمان
زنجره ي خرما در مناطق کرک – براوات – نارتیچ – قادرآباد – قیصرآباد – پشترود – اسفیکان – دهشتر – دولت آباد انصاري – مرکز بم – محمدآباد شیخ – ناصر آباد – مومن آباد و مهدي آباد شهرستان بم و مناطق مختلف و شهرستان تهران فعالیت دارد. ارقام هلیلي – مضافتي و کروت حساسیت بیشتري به آفت دارند. زنجره ي خرما در مناطق یاد شده ۲ نسلي بوده و زمستان گذراني آن بصورت تخم مي باشند آفت داراي ۵ سن پورگی است و در همه فصول سال مي توان حالت هاي مختلف آن را مشاهده کرد. زنجره خرما در شهرستان بم از نیمه اول آذرماه بصورت تخم زمستان گذران بوده و ماههاي دي ، بهمن و اسفند را بصورت تخم در بافت هاي گیاهي و خصوصا برگها مي گذراند از دهه سوم اسفندماه تفریخ تخم ها آغاز و در ماههاي فروردین و اردیبهشت و تا دهه دوم خرداد اغلب بصورت پوره و در اواخر خرداد و ماه تیر بصورت حشره کامل و تیر و مرداد بصورت تخم، اواخر مرداد و شهریور و اوایل مهرماه بصورت پوره و از دهه دوم مهر لغایت نیمه اول آذر بصورت حشره کامل مي باشد. عملیات مبارزه شیمیایي بازنجره خرما بدلیل شرایط خاص پس از زلزله بم به لحاظ سطح مبارزه و میزان سموم مصرفي رشد بیشتري نسبت به سال ۱۳۸۲ داشته است. بدین ترتیب که در سال جاري در سطح ۳۹۱۳ هکتار با آفت مبارزه شده که ۲۹۱۰ هکتار هوایي و 1003 هکتار زمیني است. سموم استفاده شده، دیازینون امولسیون ۶۰% ورلدان امولسیون ۵۰ % واکتلیک امولسیون ۵۰ % است.

فیسبوک توییتر گوگل + لینکداین تلگرام واتس اپ کلوب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: عدم امکان کپی مطالب